ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Internetda ma’lumot izlash

Darslar 14 · 1 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari, 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
14

Internetda ma’lumotlarni izlash

Darslik: 62–66-betlar
MaqsadQidiruv tizimining vazifasini tushuntiradi, kalit so‘zlarni to‘g‘ri tanlab so‘rov tuzadi, natijalar ro‘yxatini tahlil qiladi va topilgan axborotning ishonchliligini va manbasini tekshiradi.
Yangi so‘zlar
qidiruv tizimi · search system (search engine): a web service that finds pages for your querykalit so‘z · keyword: an important word typed in the search boxnatijalar ro‘yxati · results list: the found pages with titles and short descriptionsmanba · source: where the information came from
Tushuntirish

Internetda millionlab sahifa bor va ularning manzillarini yodda saqlash mumkin emas. Shuning uchun qidiruv tizimlari ishlatiladi: bu mavzu bo‘yicha sahifalarni topib beradigan veb-xizmat. Hozir keng qo‘llanadigan tizimlar – Google, Bing, DuckDuckGo, Yandex va milliy qidiruv tizimlari. Ular brauzer orqali ochiladi: manzilini yozib yoki brauzerning qidiruv satridan foydalanib. Qidiruv satriga kalit so‘zlar yoziladi – so‘rovdagi eng muhim so‘zlar. «Informatika» deb yozsangiz natija juda ko‘p va aralash bo‘ladi, «ikkilik sanoq sistemasi 7-sinf» deb aniqroq yozsangiz kerakli sahifa tezroq topiladi. Aniq ibora kerak bo‘lsa, ko‘pchilik tizimlarda uni qo‘shtirnoqqa olish mumkin; natijalarni «Rasmlar», «Yangiliklar» kabi bo‘limlar bo‘yicha toraytirish ham mumkin. Natijalar ro‘yxatida har bir band sarlavha, manzil va qisqa tavsifdan iborat; birinchi tepadagi band eng to‘g‘ri bo‘lishi shart emas, ba’zilari reklama deb belgilangan bo‘ladi. Topilgan axborotni sinab ko‘ring: manba kim (tashkilot, muallif), sana qachon, boshqa ishonchli manbalar ham shuni aytadimi? Kamida ikki-uch manbani solishtiring. O‘zgalar matnini ko‘chirib olmang, o‘z so‘zingiz bilan yozing va manbani ko‘rsating. So‘rovga ism-familiya, manzil, parol kabi shaxsiy ma’lumotni yozmang.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxonada o‘quvchi tog‘ balandligini qidiradi. Katalogga butun savolni emas, “tog‘ balandligi” va tog‘ nomi kabi kalit so‘zlarni yozadi. So‘ng ikkita ma’lumotnomada tekshirib, natijalar mos kelsa, ishonchliroq deb hisoblaydi.

Kim ishlatadi

Kutubxonachi kerakli manbani topadi, jurnalist ma’lumotni bir necha manbada tekshiradi, tadqiqotchi mavzu bo‘yicha kalit so‘zlarni tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

“Yozda quyosh soat nechada chiqadi?” savolini 3 ta kalit so‘zga aylantiring va qog‘ozga yozing.

Namunalar
Yomon so‘rovYaxshi so‘rov
olimal-Xorazmiy hayoti va yillari
Vazifa: «Al-Xorazmiy qachon yashagan?» Yomon so‘rov: «olim». Yaxshi so‘rov: «Al-Xorazmiy hayoti va yashagan yillari». Kalit so‘zlar – Al-Xorazmiy, hayoti, yillari.
SahifaBaho
ta’lim vazirligi saytieng ishonchli
noma’lum muallif blogiboshqa manba bilan tekshirish kerak
Natijada uchta sahifa chiqdi: ta’lim vazirligi sayti, noma’lum muallifli blog va reklama bannerli sahifa. Eng ishonchli – vazirlik yoki ensiklopediya sayti; blogdagi ma’lumotni boshqa manba bilan tekshirish kerak.
Sinfda faoliyat

«Eng yaxshi so‘rov»: o‘qituvchi bir savol beradi. Jamoalar so‘rovni yozadi va bir kattaning nazoratida natijani solishtiradi; qaysi so‘rov eng aniq natija bergani muhokama qilinadi.

Mashq
1
«Toshkent metrosi qachon ochilgan» savoli uchun kalit so‘zlarni tanlang.
2
Nima uchun «sport» so‘rovi o‘rniga «futbol qoidalari boshlovchilar uchun» kabi aniqroq so‘rov foydaliroq?
3
Natijalar ro‘yxatidagi bandni ochishdan oldin nimalarga qaraysiz?
4
Topilgan axborot ishonchli ekanini qanday tekshirasiz? Uchta usul yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQaldirg‘och uyalari: nima umumiy?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →