☰ Mundarija · Informatika

Internetda ma’lumot izlash

Darslar 14 · 1 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari, 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
14

Internetda ma’lumotlarni izlash

Darslik: 62–66-betlar
MaqsadQidiruv tizimining vazifasini tushuntiradi, kalit so‘zlarni to‘g‘ri tanlab so‘rov tuzadi, natijalar ro‘yxatini tahlil qiladi va topilgan axborotning ishonchliligini va manbasini tekshiradi.
Yangi so‘zlar
qidiruv tizimi · search system (search engine): a web service that finds pages for your querykalit so‘z · keyword: an important word typed in the search boxnatijalar ro‘yxati · results list: the found pages with titles and short descriptionsmanba · source: where the information came from
Tushuntirish

Internetda millionlab sahifa bor va ularning manzillarini yodda saqlash mumkin emas. Shuning uchun qidiruv tizimlari ishlatiladi: bu mavzu bo‘yicha sahifalarni topib beradigan veb-xizmat. Hozir keng qo‘llanadigan tizimlar – Google, Bing, DuckDuckGo, Yandex va milliy qidiruv tizimlari. Ular brauzer orqali ochiladi: manzilini yozib yoki brauzerning qidiruv satridan foydalanib. Qidiruv satriga kalit so‘zlar yoziladi – so‘rovdagi eng muhim so‘zlar. «Informatika» deb yozsangiz natija juda ko‘p va aralash bo‘ladi, «ikkilik sanoq sistemasi 7-sinf» deb aniqroq yozsangiz kerakli sahifa tezroq topiladi. Aniq ibora kerak bo‘lsa, ko‘pchilik tizimlarda uni qo‘shtirnoqqa olish mumkin; natijalarni «Rasmlar», «Yangiliklar» kabi bo‘limlar bo‘yicha toraytirish ham mumkin. Natijalar ro‘yxatida har bir band sarlavha, manzil va qisqa tavsifdan iborat; birinchi tepadagi band eng to‘g‘ri bo‘lishi shart emas, ba’zilari reklama deb belgilangan bo‘ladi. Topilgan axborotni sinab ko‘ring: manba kim (tashkilot, muallif), sana qachon, boshqa ishonchli manbalar ham shuni aytadimi? Kamida ikki-uch manbani solishtiring. O‘zgalar matnini ko‘chirib olmang, o‘z so‘zingiz bilan yozing va manbani ko‘rsating. So‘rovga ism-familiya, manzil, parol kabi shaxsiy ma’lumotni yozmang.

Namunalar
Vazifa: «Al-Xorazmiy qachon yashagan?» Yomon so‘rov: «olim». Yaxshi so‘rov: «Al-Xorazmiy hayoti va yashagan yillari». Kalit so‘zlar – Al-Xorazmiy, hayoti, yillari.
Natijada uchta sahifa chiqdi: ta’lim vazirligi sayti, noma’lum muallifli blog va reklama bannerli sahifa. Eng ishonchli – vazirlik yoki ensiklopediya sayti; blogdagi ma’lumotni boshqa manba bilan tekshirish kerak.
Sinfda faoliyat

«Eng yaxshi so‘rov»: o‘qituvchi bir savol beradi. Jamoalar so‘rovni yozadi va bir kattaning nazoratida natijani solishtiradi; qaysi so‘rov eng aniq natija bergani muhokama qilinadi.

Mashq
1
«Toshkent metrosi qachon ochilgan» savoli uchun kalit so‘zlarni tanlang.
2
Nima uchun «sport» so‘rovi o‘rniga «futbol qoidalari boshlovchilar uchun» kabi aniqroq so‘rov foydaliroq?
3
Natijalar ro‘yxatidagi bandni ochishdan oldin nimalarga qaraysiz?
4
Topilgan axborot ishonchli ekanini qanday tekshirasiz? Uchta usul yozing.