Internetda ma’lumotlarni izlash
Internetda millionlab sahifa bor va ularning manzillarini yodda saqlash mumkin emas. Shuning uchun qidiruv tizimlari ishlatiladi: bu mavzu bo‘yicha sahifalarni topib beradigan veb-xizmat. Hozir keng qo‘llanadigan tizimlar – Google, Bing, DuckDuckGo, Yandex va milliy qidiruv tizimlari. Ular brauzer orqali ochiladi: manzilini yozib yoki brauzerning qidiruv satridan foydalanib. Qidiruv satriga kalit so‘zlar yoziladi – so‘rovdagi eng muhim so‘zlar. «Informatika» deb yozsangiz natija juda ko‘p va aralash bo‘ladi, «ikkilik sanoq sistemasi 7-sinf» deb aniqroq yozsangiz kerakli sahifa tezroq topiladi. Aniq ibora kerak bo‘lsa, ko‘pchilik tizimlarda uni qo‘shtirnoqqa olish mumkin; natijalarni «Rasmlar», «Yangiliklar» kabi bo‘limlar bo‘yicha toraytirish ham mumkin. Natijalar ro‘yxatida har bir band sarlavha, manzil va qisqa tavsifdan iborat; birinchi tepadagi band eng to‘g‘ri bo‘lishi shart emas, ba’zilari reklama deb belgilangan bo‘ladi. Topilgan axborotni sinab ko‘ring: manba kim (tashkilot, muallif), sana qachon, boshqa ishonchli manbalar ham shuni aytadimi? Kamida ikki-uch manbani solishtiring. O‘zgalar matnini ko‘chirib olmang, o‘z so‘zingiz bilan yozing va manbani ko‘rsating. So‘rovga ism-familiya, manzil, parol kabi shaxsiy ma’lumotni yozmang.
Kutubxonada o‘quvchi tog‘ balandligini qidiradi. Katalogga butun savolni emas, “tog‘ balandligi” va tog‘ nomi kabi kalit so‘zlarni yozadi. So‘ng ikkita ma’lumotnomada tekshirib, natijalar mos kelsa, ishonchliroq deb hisoblaydi.
Kutubxonachi kerakli manbani topadi, jurnalist ma’lumotni bir necha manbada tekshiradi, tadqiqotchi mavzu bo‘yicha kalit so‘zlarni tanlaydi.
“Yozda quyosh soat nechada chiqadi?” savolini 3 ta kalit so‘zga aylantiring va qog‘ozga yozing.
| Yomon so‘rov | Yaxshi so‘rov |
|---|---|
| olim | al-Xorazmiy hayoti va yillari |
| Sahifa | Baho |
|---|---|
| ta’lim vazirligi sayti | eng ishonchli |
| noma’lum muallif blogi | boshqa manba bilan tekshirish kerak |
«Eng yaxshi so‘rov»: o‘qituvchi bir savol beradi. Jamoalar so‘rovni yozadi va bir kattaning nazoratida natijani solishtiradi; qaysi so‘rov eng aniq natija bergani muhokama qilinadi.