☰ Reja · Ona tili

Matn ustida ishlash

15-hafta · blok 1.8 · 3 dars
2

Matn turlari: hikoya, tasvir, mulohaza; abzas

maktabga qarang: ona tili 8–9-sinf, Matn turlari
Maqsad: Matn turini aniqlash.
Qoida va g‘oya

Matn turlari: • hikoya — voqea vaqt ketma-ketligida bayon qilinadi (nima bo‘ldi? keyin nima bo‘ldi?). Ko‘pincha o‘tgan zamon fe’llari ishlatiladi. • tasvir — narsa, joy yoki odamning belgisi bayon qilinadi (qanday?). Sifatlar ko‘p bo‘ladi. • mulohaza — fikr isbotlanadi: tezis (fikr), dalil (chunki…), xulosa (shuning uchun…). Abzas — yangi satrdan boshlanadigan (qizil satr), bitta mikromavzuni beradigan matn qismi. Qoida: yangi fikrga o‘tilganda yangi abzas boshlanadi. Istisno: ko‘p matn aralash bo‘ladi — hikoya ichida tasvir uchraydi; turi asosiy maqsadga qarab aniqlanadi.

Namunaviy masalalar
Matn turini aniqlang: ‘Ertalab Karim bozorga chiqdi. U yerda eski do‘stini uchratdi. Ikkalasi choyxonada o‘tirib suhbatlashdi, so‘ng xayrlashdi.’
Yechim: Voqealar ketma-ketligi.
Javob: Hikoya
Matn turini aniqlang: ‘Ko‘l atrofi sokin edi. Suv ko‘k va tiniq, qirg‘oqlari qamish bilan o‘ralgan. Uzoqda baland tog‘lar ko‘rinardi.’
Yechim: Belgilar, sifatlar ko‘p.
Javob: Tasvir
Matn turini aniqlang: ‘Vaqtni rejalashtirish kerak. Chunki reja ishni osonlashtiradi. Shuning uchun har kuni vazifalarni yozib qo‘ying.’
Yechim: Fikr, dalil (chunki), xulosa (shuning uchun).
Javob: Mulohaza
Tipik xatolar
  • Hikoyani tasvir bilan aralashtirish: harakat ketma-ketligi — hikoya, belgi — tasvir.
  • Har gapdan keyin yangi abzas boshlash: abzas mikromavzu bo‘yicha boshlanadi.
Mashq
1
Matn turini aniqlang: ‘Qadimiy chinor hovli o‘rtasida turardi. Tanasi yo‘g‘on, shoxlari keng yoyilgan edi. Bargi katta va yashil.’
2
Matn turini aniqlang: ‘Bola eshikni ochdi, ichkariga kirdi va chiroqni yoqdi. Keyin stolga o‘tirib daftarini ochdi.’
3
Abzas qanday boshlanadi?
4
Mulohazaning uch qismini ayting.