ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Ikkilik sistemada hisoblash

Darslar 5–6 · 2 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari, 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
6

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 32-bet
MaqsadIkkilik sonlar ustida qo‘shish, ayirish, ko‘paytirishni mustaqil bajaradi, xatolarni topadi va kasrli ikkilik sonlarni qo‘shadi.
Yangi so‘zlar
tekshirish · check: verifying a result, e.g. by counting or by doing the reverse operationxato · error: a mistake in a calculationkasr qism · fractional part: the digits written after the commavergul · comma: separates the whole part from the fractional part
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda ikkilikdagi uch amal mustahkamlanadi. Hisoblashdan oldin sonlarni razryadlar bo‘yicha tekis qilib yozing, ko‘chirish va qarz olishni alohida belgilab boring. Ayirishni tekshirish uchun natijani ayriluvchiga qo‘shing: u kamayuvchini berishi kerak. Qo‘shishni ham ayirish bilan tekshirish mumkin. Kasrli ikkilik sonlarda vergul tagma-tag yoziladi; kasr qismdagi razryadlar soni teng bo‘lmasa, qisqasiga oxiriga nol qo‘shiladi (10,1 = 10,10). Xato topishda eng ko‘p uchraydigan sabablar: 1 + 1 ni 2 deb yozish, ko‘chirishni unutish, ko‘paytirishda qatorlarni noto‘g‘ri surish. Natija mantiqan kutilgan kattalikka mosligini ham baholang.

★Esda tuting
Ayirishni qo‘shish bilan tekshiring: ayirma + ayriluvchi = kamayuvchi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikkilik hisobni o‘nlik bilan tekshirish mumkin. 110 + 11 = 1001 chiqdi. O‘nlikda 110₂ = 6, 11₂ = 3, 6 + 3 = 9 va 1001₂ = 9: javoblar mos keldi. Ikki usulda bir xil chiqsa, natijaga ishonch ortadi.

Kim ishlatadi

Kassir va hisobchi hisobni teskari amal bilan tekshiradi, dasturchi funksiyani sinov qiymatlari bilan tekshiradi, muhandis natijani ikki usulda hisoblab solishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

10 dan kichik ikki son tanlang, ularni ikkilikka o‘tkazing, ikkilikda qo‘shing va natijani o‘nlik hisob bilan tekshiring.

Namunalar
10,10
+1,11
=100,01
Kasrli qo‘shish: 10,1 + 1,11. Kasr qismlarni tenglaymiz: 10,10 + 1,11 = 100,01. Tekshirish: 2,5 + 1,75 = 4,25.
Ayirishni tekshirish: 1101 – 101 = 1000; 1000 + 101 = 1101 bo‘lishi kerak – ha, bu kamayuvchi 1101.
Sinfda faoliyat

«Xato ovchilari»: o‘qituvchi doskaga 5 ta misolni (2 tasi ataylab xato) yozadi. Juftliklar xatolarni topib, to‘g‘ri javobni yozadi.

Mashq
1
11011 + 1101 ni hisoblang.
2
Kimdir 1001 · 11 = 10011 deb yozgan. Bu to‘g‘rimi? To‘g‘ri javobni toping.
3
100,11 + 1,1 ni hisoblang (kasr qismlarni tenglang).
4
11011 – 1110 ni ayiring va natijani qo‘shish bilan tekshiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski mahalla bo‘ylab meros sayriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →