ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Veb-brauzerlar

Darslar 13 · 1 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari, 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
13

Internetda ishlashni ta’minlovchi dasturlar

Darslik: 57–61-betlar
MaqsadVeb-brauzerning vazifasini va oynasining asosiy qismlarini (manzil satri, orqaga, oldinga, yangilash, to‘xtatish, bosh sahifa, tanlangan/xatcho‘plar, varaqlar) bilib, saytni manzil bo‘yicha ochadi va sahifalar bo‘ylab yuradi.
Yangi so‘zlar
brauzer · browser: a program for viewing web pagesmanzil satri · address bar: the field where the address of a page is typedtanlangan (xatcho‘p) · favourites (bookmark): a saved link to a page you want to return tovaraq (tab) · tab: a separate page inside one browser window
Tushuntirish

Veb-brauzer (inglizcha browser – ko‘rib chiquvchi) – WWW dagi veb-sahifalarni yuklab, ekranda ko‘rsatadigan dastur. Birinchi brauzerni 1990-yilda Tim Berners-Li yaratgan (u WorldWideWeb deb atalgan). Hozir Google Chrome, Mozilla Firefox, Microsoft Edge, Safari, Opera kabi brauzerlar keng tarqalgan; darslikda eslatilgan Internet Explorer esa eskirgan va 2022-yilda ishdan chiqarilgan, lekin brauzerlar tuzilishi o‘xshash. Brauzerning vazifalari: sahifani manzili bo‘yicha topib ochish, ko‘rsatish, kerak bo‘lsa saqlash yoki chop etish. Oynaning asosiy qismlari: varaqlar qatori (bir oynada bir nechta sahifa), manzil satri (shu yerga sayt manzili yoziladi, so‘ng Enter bosiladi; ko‘p brauzerlarda qidiruv so‘rovi ham shu yerga yoziladi), asboblar tugmalari va sahifa ko‘rsatiladigan maydon. Tugmalar: «Orqaga» va «Oldinga» – ochilgan sahifalar bo‘ylab yurish, «Yangilash» – sahifani qaytadan yuklash, «To‘xtatish» – yuklanishni to‘xtatish (sahifa juda sekin ochilsa), «Bosh sahifa» – boshlang‘ich sahifaga qaytish. Tez-tez kerak bo‘ladigan sahifani tanlanganlarga (xatcho‘plarga) qo‘shib qo‘yish mumkin; ochilgan sahifalar ro‘yxati esa «Tarix» (jurnal)da saqlanadi. Fayl yoki ilovani yuklab olishda faqat ishonchli manbalardan foydalaning va noma’lum fayllarni kattalarsiz ochmang.

TugmaVazifasi
Orqaga (Back)oldingi sahifaga
Oldinga (Forward)keyingi sahifaga
Yangilash (Refresh)sahifani qayta yuklaydi
To‘xtatish (Stop)yuklashni to‘xtatadi
Bosh sahifa (Home)boshlang‘ich sahifaga
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qalin darslikni o‘qiyotganda varaqlarga xatcho‘p qo‘yiladi, shunda kerakli sahifaga tez qaytiladi. Brauzerdagi xatcho‘plar xuddi shunday ishlaydi: foydali sahifaga manzilni qayta yozmasdan qaytish mumkin. Bir nechta varaq (tab) esa stolda bir vaqtda ochiq turgan bir nechta kitobga o‘xshaydi.

Kim ishlatadi

Tadqiqotchi manbalarni xatcho‘p bilan belgilaydi, jurnalist ko‘p sahifalarni birga ochib solishtiradi, ofis xodimi tez-tez kerak bo‘ladigan sahifalarni saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga xatcho‘p qilishga arziydigan 3 ta sahifa turini (masalan, lug‘at yoki dars jadvali) va sababini yozing.

Namunalar
Manzilni kiritish: manzil satriga www.misol.uz yozamiz va Enter bosamiz. Sahifa qismlarga bo‘lib yuklanadi; juda sekin bo‘lsa, «To‘xtatish»ni bosib, keyin «Yangilash» bilan qayta urinish mumkin.
Maktab sayti va ob-havo sahifasi ikki varaqda ochiq: kerakli varaqni bosib ular o‘rtasida almashamiz, ikkalasini yopmasdan. Sahifani xatcho‘pga qo‘shsak, keyin manzilni yozmasdan ochamiz.
Sinfda faoliyat

«Brauzer sayohati»: o‘qituvchi tayyorlagan ishonchli ta’lim saytidan bosqichma-bosqich ko‘rsatmalar bo‘yicha 3 ta sahifaga o‘tiladi, «Orqaga» bilan qaytiladi, bitta sahifa xatcho‘pga qo‘shiladi. Kattalar nazoratida bajariladi.

Mashq
1
Brauzer nima va uning asosiy vazifalari qaysilar?
2
Quyidagi tugmalarning vazifasini ayting: Orqaga, Yangilash, To‘xtatish, Bosh sahifa.
3
Saytni manzil bo‘yicha ochish ketma-ketligini yozing.
4
Nima uchun foydali sahifalarni xatcho‘pga (tanlanganlarga) qo‘shib qo‘yish qulay?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z: sumalak qozoni qayerda?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →