☰ Mundarija · Informatika

Axborot va informatika

Darslar 1 · 1 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari, 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
1

Axborot tushunchasi va bilish haqida

Darslik: 4–8-betlar
MaqsadAxborot, xabar va bilim tushunchalarini ajratadi, Forobiy qarashlarini aytadi, informatika fanining nima bilan shug‘ullanishini va uning uch tarkibiy qismini (hardware, software, brainware) tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
axborot · information: what we learn about things and events through our senses and instrumentsxabar · message: the material form (sound, picture, text) that carries informationinformatika · informatics (computer science): the science of working with information using computersalgoritm · algorithm: a rule that gives the order of steps leading to the solution of a task
Tushuntirish

«Informatsiya» so‘zi lotincha informatio – «tushuntirish», «xabar berish» so‘zidan olingan; o‘zbek tilida u axborot deyiladi. Biz axborotni ko‘rish, eshitish, hid, ta’m va teri sezgisi orqali olamiz, ya’ni axborot – atrofdagi narsa va hodisalarning ongimizdagi aksi. IX–X asrlarda yashagan alloma Forobiy bilish hissiy va aqliy bosqichlardan iborat ekanini, ikkalasi ham axborotsiz bo‘lmasligini yozgan. Muhim farq: xabar – axborotning moddiy shakli (tovush, yozuv, rasm), axborot esa shu xabardan odam o‘zi hosil qiladigan mazmun; bir xabardan ikki kishi turlicha mazmun olishi mumkin. Amerikalik olim Klod Shennon axborotni bilimimizdagi noaniqlikning kamayishi sifatida qaragan. Informatika kompyuterlar yordamida axborotni izlash, to‘plash, saqlash, qayta ishlash va undan foydalanishni o‘rganadigan fan; uning asosiy tushunchalari axborot, axborotli model, algoritm va kompyuter. Informatikada uch yo‘nalish ajratiladi: texnik vositalar (hardware – qurilmalar), dasturiy vositalar (software – dasturlar) va algoritmik vositalar (brainware – masala yechish qoidalari).

Namunalar
Do‘stingiz «Ertaga 8:00 da mashg‘ulot» deb xabar yozdi. Yozuv – xabar; undan siz tushungan mazmun – axborot. Qaysi mashg‘ulot va qayerda ekani yozilmagani uchun axborot to‘liq emas.
Telefon, klaviatura, monitor – hardware; Windows va brauzer – software; ikki sonning eng katta umumiy bo‘luvchisini topish qoidasi – brainware (algoritm).
Sinfda faoliyat

«Sezgi a’zolari»: o‘qituvchi sumkaga olma, tuz, qo‘ng‘iroq, mayin mato soladi. Bolalar ko‘zini yumib, tegib, hidlab va eshitib topadi va qaysi sezgi a’zosi orqali axborot olganini aytadi.

Mashq
1
Axborot va xabar o‘rtasidagi farqni misol bilan tushuntiring.
2
Forobiy bo‘yicha bilish necha bosqichdan iborat va ular qanday ataladi?
3
Quyidagilarni hardware, software yoki brainware guruhiga ajrating: sichqoncha, matn muharriri, ismlarni alifbo bo‘yicha tartiblash qoidasi, printer.
4
Nima uchun «ertaga uchrashamiz» axborotini to‘liq deb bo‘lmaydi? Uni qanday to‘ldirasiz?