Axborotning kompyuterda tasvirlanishi

Kompyuter elektr signallari bilan ishlaydi va ikki holatni oson ajratadi: signal bor yoki yo‘q (magnitlangan yoki magnitlanmagan). Shartli ravishda bir holat 1, ikkinchisi 0 deb olinadi, shu sababli son, matn, rasm va tovush – hammasi 0 va 1 lar ketma-ketligi sifatida saqlanadi. Odatda tekis kodlash ishlatiladi: m ta ikkilik razryadli kod bilan N = 2^m ta turli belgini kodlash mumkin; masalan, 2² = 4, 2³ = 8, 2⁸ = 256. B ta belgi uchun kerakli m ni 2^(m–1) < B ≤ 2^m tengsizlikdan topamiz (20 ta belgi uchun m = 5, chunki 16 < 20 ≤ 32). Harflar, raqamlar va belgilarni kodlash uchun ASCII jadvali ishlatiladi; unda har bir belgi 1 baytda (8 bitda) saqlanadi: A harfi 01000001 (65), B – 01000010 (66). Asl ASCII 128 ta belgidan (lotin harflari, raqamlar, belgilar) iborat, qolgan 128 o‘rinni kengaytirilgan jadvallar (masalan, kirill harflari) egallaydi. O‘zbek tilidagi o‘, g‘ kabi barcha tillarning harflari bir jadvalga sig‘ishi uchun hozir Unicode jadvali keng qo‘llanadi, lekin hisoblashlarda 1 belgi = 1 bayt deb olinadi. Kodning bitta razryadi – 1 bit, 8 bit – 1 bayt. Katta birliklar: 1 KB (kilobayt) = 1024 bayt, 1 MB = 1024 KB, 1 GB = 1024 MB (darslik qoidasi; darslikda Kb, Mb deb yozilgan, xalqaro standartda esa 1 kB = 1000 bayt, 1024 bayt esa KiB deb belgilanadi). Bayt katta B bilan, bit esa kichik b yoki «bit» bilan yoziladi: masalan, Internet tezligi Mbit/s da o‘lchanadi. Uzatish tezligi – vaqt birligida uzatilgan axborot hajmi: tezlik = hajm : vaqt. Rasm ekranda piksellardan iborat; oq-qora tasvirda har bir piksel 1 bit, N rangli tasvirda esa r bit, bunda N = 2^r (r – rang chuqurligi). Kompyuterda ranglar qizil, yashil va ko‘k (RGB) ranglarning aralashmasi sifatida hosil qilinadi. Tovush ham analogdan raqamliga o‘tkaziladi: signal sekundiga ko‘p marta o‘lchanadi (diskretlash).