Axborotlar ustida bajariladigan amallar
Axborot ustida hosil qilish, to‘plash, izlash, saqlash, uzatish, qabul qilish, qayta ishlash, nusxalash, kodlash va boshqa amallar bajariladi; bu amallar bilan bog‘liq barcha jarayonlar axborotli jarayonlar deyiladi. Saqlashga arziydigan axborot kamida uchta xususiyatga ega bo‘lishi kerak: qimmatli (kerakli, vaqt o‘tishi bilan qadrini yo‘qotishi mumkin), to‘liq (voqeani yetarlicha ifodalaydi) va ishonchli (to‘g‘ri). Bulardan tashqari axborot tushunarli, qisqa yoki batafsil bo‘lishi mumkin; masalaga keraksiz qo‘shilgan ma’lumot ortiqcha axborot deyiladi. Axborot xotiradan tashqari kitob, qog‘oz, magnit tasma, flesh-xotira kabi tashuvchilarda saqlanadi. Qayta ishlash – bir axborot obyektidan zarur amallar bilan boshqasini hosil qilish: mazmunni o‘zgartirib yangi axborot olish yoki mazmunni o‘zgartirmasdan faqat ko‘rinishini o‘zgartirish. Uzatishda manba, aloqa vositasi va qabul qiluvchi qatnashadi. Uzluksiz o‘zgaradigan axborot (havo harorati, vaqt) analog, alohida bo‘laklardan iborat axborot (harf, raqam) diskret deyiladi; raqamlar bilan ifodalangan diskret axborot raqamli axborot. Kompyuter raqamli qurilma; hozir telefon va televizorlarning ko‘pi ham raqamli, analog qurilmalar esa asosan eskirgan texnika (kassetali magnitofon, eski televizor).
O‘quvchi devordagi dars jadvalini daftariga ko‘chiradi (yig‘ish va saqlash), yo‘q bo‘lgan sinfdoshiga ko‘rsatadi (uzatish). Agar ko‘chirishda xona raqami xato yozilsa, axborot ishonchsiz bo‘ladi. Axborot jarayonlari shunday ketma-ket bajariladi.
Kutubxonachi ma’lumotlarni saqlaydi va topadi, dispetcher xabarlarni uzatadi, arxivchi hujjatlarni tartibda saqlaydi.
Ertangi dars jadvalini qog‘ozga yozing, haqiqiy jadval bilan solishtirib, to‘liq va ishonchli ekanini tekshiring.
| Xabar | Qaysi xossa yetishmaydi |
|---|---|
| «Dars 14:30 da» | to‘liqlik: xona aytilmagan |
| «Ertaga ko‘prik yopiladi» (imzosiz) | ishonchlilik: manba noma’lum |
«Buzilgan telefon»: 6–7 bola saf bo‘lib turadi, birinchisi qisqa gapni pichirlab ikkinchisiga aytadi va hokazo. Oxirgi o‘quvchi aytgan gapni boshlang‘ich bilan solishtiring va qayerda axborot buzilganini muhokama qiling.