16
So‘z yasovchi qo‘shimchalar
Darslik: 2-qism, 51–55-betlar
MaqsadSo‘z yasovchi qo‘shimchalar yangi ma’noli so‘z hosil qilishini bilish.
Yangi so‘zlar
qo‘shimcha · suffixso‘z yasovchi · word-formingyangi ma’no · new meaningbaliqchi · fisherman
Tushuntirish
-chi, -la, -kor, -dosh, -li, -siz kabi qo‘shimchalar so‘z yasovchi qo‘shimchalardir. Ular asosga qo‘shilib, yangi ma’noli so‘z hosil qiladi: baliq — baliqchi, g‘alla — g‘allakor, kuch — kuchli. So‘z tahlil qilinganda asosni yarim doira, so‘z yasovchi qo‘shimchani uchburchak bilan belgilaymiz.
o‘yinasos+chiso‘z yasovchi
paxta + -chi = ?
Qo‘shimchani qo‘shib, yangi so‘zni ko‘ring
🧶 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola «gilamchi» degan so‘zni eshitdi. U «gilam» so‘zini va «-chi» qo‘shimchasini biladi, shuning uchun ma’nosini topdi.
Kim ishlatadi
Kitobxonlar, tarjimonlar
Bugun sinab ko‘ring
«O‘yin» so‘ziga «-chi» qo‘shing. Yangi so‘z kimni bildiradi?
Namunalar
baliqchi: baliq — asos, -chi — so‘z yasovchi qo‘shimcha. Baliqchi Kim? so‘rog‘iga javob beradi.
| So‘z | Asos | Qo‘shimcha |
|---|---|---|
| sinfdosh | sinf | -dosh |
| tuzla | tuz | -la |
| aqlli | aql | -li |
Sinfda faoliyat
«Qo‘shimcha ustaxonasi»: bolalar asos yozilgan kartochkalarga (g‘alla, gul, baliq) qo‘shimcha kartochkasini (-kor, -chi) yopishtirib, yangi so‘z yasaydi va o‘qiydi.
Mashq
1
Asosni va qo‘shimchani ajrating: g‘allakor.
g‘alla + -kor
2
«Kuchli» so‘zi qaysi so‘z yasovchi qo‘shimcha bilan yasalgan?
-li
3
«Maktabdosh» so‘zi Kim? yoki Nima? so‘rog‘iga javob beradi. Qaysi?
Kim?