22
So‘zlarni o‘zaro bog‘lovchi qo‘shimchalar mavzusini mustahkamlash: birikmalar
Darslik: 2-qism, 70–72-betlar
MaqsadSo‘zlarni bog‘lovchi qo‘shimchalar yordamida so‘z birikmalari hosil qilish.
Yangi so‘zlar
so‘z birikmasi · word groupmuqova · coverochmoq · to openichmoq · to drink
Tushuntirish
Ikki so‘z mazmunan bog‘lanib, so‘z birikmasini hosil qiladi. Birikmada bir so‘z bog‘lovchi qo‘shimcha oladi: kitobning muqovasi, daftarni ochmoq, maktabga bormoq, bog‘da ishlamoq, buloqdan ichmoq. Birikma ishtirokida gap tuzish mumkin va gapda bosh hamda ikkinchi darajali bo‘laklarni ajratamiz.
| So‘z + qo‘shimcha | Birikma |
|---|---|
| kitob + -ning | kitobning muqovasi |
| maktab + -ga | maktabga bormoq |
| bog‘ + -da | bog‘da ishlamoq |
Toshkent + -ga = ?
Qo‘shimchani qo‘shib, yangi so‘zni ko‘ring
🚪 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sinf eshigiga bola yozuv yopishtirdi: «Eshikni yoping». Ikki so‘z yetarli, nima qilish kerakligi aniq.
Kim ishlatadi
Rassomlar, ustalar
Bugun sinab ko‘ring
Ikki so‘zdan iborat qisqa iltimos o‘ylab toping.
Namunalar
kitob + -ning: kitobning muqovasi; daftar + -ni: daftarni ochmoq; bog‘ + -da: bog‘da ishlamoq.
Dadam bog‘da ishlaydi. Ega: dadam. Kesim: ishlaydi. Qayerda? — bog‘da (ikkinchi darajali bo‘lak).
Sinfda faoliyat
«Birikma ustaxonasi»: bolalar bir qatordagi so‘zlarni (mushuk, uy, ko‘l) bog‘lovchi qo‘shimchalar bilan boshqa so‘zlarga ulaydi: mushukning dumi, uyga kirmoq, ko‘ldan chiqmoq.
Mashq
1
«Daftar» + -ni bilan birikma tuzing.
daftarni ochmoq
2
«Buloq» + -dan bilan birikma tuzing.
buloqdan ichmoq
3
Birikma bilan gap tuzing: uyga kirmoq.
Masalan: Ukam uyga kirdi.