☰ Mundarija · Ona tili

Asos va asosdosh so‘zlar

Darslar 13–15 · 3 ta dars · D. Baynazarova (2-qism); D.J. Baynazarova (3-qism); D.J. Baynazarova, M.E. Toirova (4-qism). Ona tili 3-sinf, 2–4-qismlar (1-qism mavjud emas). Novda Edutainment, 2023
13

So‘z tarkibi. Asos va asosdosh so‘zlar

Darslik: 2-qism, 43–45-betlar
MaqsadAsos va asosdosh so‘zlar nima ekanini bilish; asosni topish.
Yangi so‘zlar
asos · base (the shared part of related words)asosdosh so‘zlar · related wordsumumiy qism · common partqo‘shimcha · suffix
Tushuntirish

Agar so‘zlarning bir qismi ham yozilishi, ham ma’nosi bilan bir xil bo‘lsa, ular asosdosh so‘zlar bo‘ladi. Shu bir xil qism asos deyiladi. Masalan, tosh, toshli, toshloq, toshsiz so‘zlarining asosi — tosh. Asosdosh so‘zlarda asos bir xil yoziladi, lekin so‘roqlari har xil bo‘lishi mumkin: bog‘ — Nima? bog‘bon — Kim?

Namunalar
gul — gulzor — guldon — gulli. Asos: gul.
ilm — ilmli — ilmsiz. Asos: ilm. Bog‘ — bog‘bon, temir — temirchi: javob so‘rog‘i o‘zgardi (Nima? — Kim?).
Sinfda faoliyat

«Oila topamiz»: o‘qituvchi asos so‘zni aytadi (masalan, tosh), bolalar navbat bilan asosdosh so‘z aytadi. Eng ko‘p so‘z topgan guruh yutadi.

Mashq
1
Asosni toping: kitob, kitobxon, kitobsiz.
2
Asosdosh so‘z ayting: suv.
3
«Temir» va «temirchi» so‘zlari qaysi so‘roqlarga javob beradi?