13
So‘z tarkibi. Asos va asosdosh so‘zlar
Darslik: 2-qism, 43–45-betlar
MaqsadAsos va asosdosh so‘zlar nima ekanini bilish; asosni topish.
Yangi so‘zlar
asos · base (the shared part of related words)asosdosh so‘zlar · related wordsumumiy qism · common partqo‘shimcha · suffix
Tushuntirish
Agar so‘zlarning bir qismi ham yozilishi, ham ma’nosi bilan bir xil bo‘lsa, ular asosdosh so‘zlar bo‘ladi. Shu bir xil qism asos deyiladi. Masalan, tosh, toshli, toshloq, toshsiz so‘zlarining asosi — tosh. Asosdosh so‘zlarda asos bir xil yoziladi, lekin so‘roqlari har xil bo‘lishi mumkin: bog‘ — Nima? bog‘bon — Kim?
bosh → boshliq, boshlamoq, boshpana, boshqotirma
Bitta so‘zdan ko‘p yangi so‘z yasash mumkin: so‘z daraxti
🚏 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola bekat taxtasida «yo‘lovchi» so‘zini ko‘rdi. «Yo‘l» so‘zini bilgani uchun, bu yo‘lda yurgan odam deb taxmin qildi.
Kim ishlatadi
Tarjimonlar, o‘qituvchilar
Bugun sinab ko‘ring
Uzun so‘z ichidan tanish so‘zni toping.
Namunalar
gul — gulzor — guldon — gulli. Asos: gul.
ilm — ilmli — ilmsiz. Asos: ilm. Bog‘ — bog‘bon, temir — temirchi: javob so‘rog‘i o‘zgardi (Nima? — Kim?).
Sinfda faoliyat
«Oila topamiz»: o‘qituvchi asos so‘zni aytadi (masalan, tosh), bolalar navbat bilan asosdosh so‘z aytadi. Eng ko‘p so‘z topgan guruh yutadi.
Mashq
1
Asosni toping: kitob, kitobxon, kitobsiz.
kitob
2
Asosdosh so‘z ayting: suv.
Masalan: suvli, suvsiz, suvchi.
3
«Temir» va «temirchi» so‘zlari qaysi so‘roqlarga javob beradi?
Temir – Nima? Temirchi – Kim?