80
Bo‘lishli va bo‘lishsiz fe’llar: -ma qo‘shimchasi
Darslik: 4-qism, 58–60-betlar
Maqsad-ma qo‘shimchasi bilan bo‘lishsiz fe’l yasash va yozish.
Yangi so‘zlar
qo‘shimcha · suffixtark etmoq · to leavebuyruq · commandtaqiq · prohibition
Tushuntirish
Fe’l asosiga -ma qo‘shilsa, bo‘lishsiz fe’l hosil bo‘ladi: bor + ma = borma, o‘qi + ma = o‘qima, yoz + ma = yozma. Keyin zamon qo‘shimchasi qo‘shiladi: bormadi, o‘qimaydi, yozmayapti. Buyruq fe’lda -ma taqiqni bildiradi: Borma! Yozma! O‘qima! -ma qo‘shimchasi asosdan keyin keladi va ajratib yozilmaydi.
ko‘rasos+ma-ma: bo‘lishsizlik+di-di: o‘tgan zamon
men o‘qimadim
o‘zak + (-ma) + -di + shaxs qo‘shimchasi
🌼 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bog‘dagi yozuvda «Gul uzmang» deb yozilgan. Bola uni o‘qib, gullarga tegmay o‘tdi.
Kim ishlatadi
Muallimlar, yo‘l harakati xodimlari
Bugun sinab ko‘ring
Maktab uchun «...ma» bilan tugaydigan bitta qisqa qoida ayting.
Namunalar
Dars paytida gaplashma! Eshikni yopma, havo kerak. Kecha men televizor ko‘rmadim.
yoz → yozmadi, yozmaydi, yozmayapti; o‘yna → o‘ynamadi, o‘ynamaydi, o‘ynamayapti.
Sinfda faoliyat
«Taqiqlangan!»: o‘qituvchi buyruq beradi (Kul!), bolalar taqiqlovchi shaklini aytadi (Kulma!).
Mashq
1
Bo‘lishsiz buyruq shaklini yozing: yugur.
yugurma
2
Fe’lga -ma qo‘shing va zamon qo‘shing: ayt + ma + di.
aytmadi
3
Taqiqni bildirgan gapni toping: Maktabga kech qolma! / Maktabga keldim.
Maktabga kech qolma!