121
Bo‘lish va ko‘paytirishning bog‘liqligi
Darslik: 3-qism, 114-dars, 90–91-betlar
MaqsadBo‘lish va ko‘paytirish orasidagi bog‘lanish; noma’lum komponentni topish.
Yangi so‘zlar
teskari amallar · inverse operationsnoma’lum ko‘paytuvchi · unknown factornoma’lum bo‘linuvchi · unknown dividendnoma’lum bo‘luvchi · unknown divisor
Tushuntirish
Ko‘paytirish va bo‘lish bir-biriga teskari amallar. 7 × 8 = 56 dan 56 : 8 = 7 va 56 : 7 = 8 kelib chiqadi. Noma’lum ko‘paytuvchi = ko‘paytma : ma’lum ko‘paytuvchi. Noma’lum bo‘linuvchi = bo‘linma × bo‘luvchi. Noma’lum bo‘luvchi = bo‘linuvchi : bo‘linma.
Namunalar
x : 9 = 8 bo‘lsa, x = 8 × 9 = 72; 72 : y = 9 bo‘lsa, y = 72 : 9 = 8.
To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi 36 dm², bo‘yi 9 dm: eni 36 : 9 = 4 dm.
Sinfda faoliyat
«Teskarisini top»: bolalar «7 × 8 = 56» dan boshlab bo‘lishning ikkita tengligini yozadi, so‘ng noma’lumli tenglama tuzib, hamkasbi yechadi.
Mashq
1
Tenglamani yeching: x : 9 = 8. x = ?
72
2
Tenglamani yeching: f × 4 = 28. f = ?
7
3
Tenglamani yeching: 72 : y = 9. y = ?
8
4
Birinchi ko‘paytuvchi 6, ko‘paytma 54. Ikkinchi ko‘paytuvchi nechaga teng?
9
5
To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi 36 dm², bo‘yi 9 dm. Eni necha dm?
4
6
8 ga bo‘lgandan keyin bo‘linmada 7 hosil bo‘ldi. Bo‘linuvchi nimaga teng?
56