140
Masalalarni tenglamalar yordamida yechish
Darslik: 4-qism, 60–61-betlar
MaqsadMasala uchun tenglama tuzib yechish; o‘zaro teskari masalalarni tushunish.
MaqsadBugun: bitta voqeadan bir necha masala tuzamiz.
Yangi so‘zlar
o‘zaro teskari masalalar · inverse problemskurash · wrestling (kurash)sportchi · athlete
Tushuntirish
Bitta voqeadan uchta masala tuzish mumkin: butunni topish (10 + 6 = 16), birinchi qismni topish (16 − 6 = 10) va ikkinchi qismni topish (16 − 10 = 6). Ular o‘zaro teskari masalalar deyiladi. Noma’lumni x deb belgilab, tenglama tuzamiz.
- 10 + 6 = 16 sportchi: butunni topamiz.
- Qismni topamiz: 16 − 6 = 10.
- Ikkinchi qismni topamiz: 16 − 10 = 6.
- Bular — o‘zaro teskari masalalar.
- Noma’lumni x deb belgilaymiz.
- Feruz 15 ta, birgalikda 37 ta belgi chizdi.
- 15 + x = 37, x = 22.
? + 6 = 15 · ? = 9 → 9 + 6 = 15
Tarozi muvozanatda: noma’lum son 9 ga teng
❓ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Masalada nechtaligini bilmasak, uni «x» deymiz.
Bugun sinab ko‘ring
Kichik masala o‘ylab, noma’lumni «x» deb yozing.
Namunalar
Feruz 15 ta sport belgisi chizdi, birgalikda 37 ta: 15 + x = 37 → x = 22 (Komil).
Musobaqada ommaviy kurashda 10, milliy kurashda 6 nafar: 10 + 6 = 16 sportchi.
Sinfda faoliyat
Sinf uchta guruhga bo‘linadi. Har bir guruh bitta voqeadan (masalan: 12 qiz va 9 o‘g‘il) bitta teskari masala tuzadi va tenglama bilan yechadi.
Mashq
1
15 + x = 37. x = ?
22
2
Musobaqada 16 sportchi; milliy kurashda 6 nafar. Ommaviy kurashda nechta? Tenglama tuzing.
x + 6 = 16, x = 10
3
4, 6, 10 sonlari bilan 4 ta tenglik tuzing.
4 + 6 = 10, 6 + 4 = 10, 10 − 4 = 6, 10 − 6 = 4
4
Soddalashtiring va yeching: x + 2 + 3 = 15
x + 5 = 15, x = 10