ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Sanoq sistemalari orasida o‘tkazish

Darslar 7–8 · 2 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari, 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
8

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 35-bet
MaqsadSonlarni turli sanoq sistemalari orasida o‘tkazishni mustaqil bajaradi, ko‘prik usuli va triada hamda tetradani qo‘llaydi, natijani teskari o‘tkazish bilan tekshiradi.
Yangi so‘zlar
ko‘prik usuli · bridge method: converting through the decimal systemguruhlash · grouping: splitting binary digits into threes or fourso‘n oltilik · hexadecimal: the base-16 systemteskari tekshirish · check by converting back
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda uch usul birga qo‘llanadi. Birinchi savol: sistemalar asoslari 2, 4, 8, 16 mi? Agar ha bo‘lsa, ikkilik orqali guruhlab o‘tish eng qisqa yo‘l. Aks holda ko‘prik usuli: boshlang‘ich sonni o‘nlikka (yoyiq ko‘rinish bilan), so‘ng o‘nlikdan kerakli asosga (bo‘lish bilan) o‘tkazing. Guruhlashda ikkilik sonni o‘ngdan 3 yoki 4 tadan ajrating; chap guruh to‘lmasa, chapdan nol qo‘shing: 11011 = 011 011 → 33₈. Javobni tekshirish uchun teskari o‘tkazish eng ishonchli yo‘l. 16 lik sonlarda 9 dan katta qoldiqlarni harfda yozishni unutmang.

BoshlashAsoslar 2, 4, 8, 16 mi?hayo‘qikkilikda guruhlasho‘nlik «ko‘prik»Tugatish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir qishloqdan boshqasiga borish uchun ko‘pincha tuman markazi orqali o‘tiladi. Ba’zan to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘l bor va u qisqaroq. Sonlarni o‘tkazishda ham ko‘pincha oraliq tizim orqali o‘tiladi, ammo 2, 4, 8, 16 asosli tizimlar orasida to‘g‘ri yo‘l bor.

Kim ishlatadi

Tarmoq muhandisi ma’lumotni markaziy tugun orqali yo‘naltiradi, logist yuk yo‘lini markaz orqali rejalaydi, dasturchi eng qisqa usulni tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Siz biladigan ikki joyni tanlang. To‘g‘ri yo‘lni va markaz orqali yo‘lni yozing hamda qaysi biri oddiyroq ekanini asoslang.

Namunalar
pastdan yuqoriga: 2200₅
Bo‘lishQoldiq
300 : 5 = 600
60 : 5 = 120
12 : 5 = 22
oxirgi bo‘linma2
300 → 5 lik: 300 : 5 = 60 (0); 60 : 5 = 12 (0); 12 : 5 = 2 (2); oxirgi 2. Pastdan yuqoriga: 2, 2, 0, 0 → 2200₅.
110101111₂ = 1AF₁₆
000110101111
1AF
110101111₂ → 16 lik: o‘ngdan to‘rttalab: 0001 1010 1111 → 1AF. Ya’ni 1AF₁₆.
Sinfda faoliyat

«Sistemalar bozori»: har jamoaga beshta kartochka (turli asosli sonlar) beriladi; ularni o‘sish tartibida joylashtirish uchun hammasini o‘nlikka o‘tkazish kerak. Eng tez va to‘g‘ri joylashtirgan jamoa yutadi.

Mashq
1
2431₅ ni o‘nlik sistemaga o‘tkazing.
2
1000 ni 16 lik sistemaga o‘tkazing.
3
3402₅ ni 3 lik sistemaga ko‘prik usuli bilan o‘tkazing.
4
1101₂ va 101₂ ni qo‘shing, natijani 8 lik sistemada yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki qush sanog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →