☰ Mundarija · Informatika

Sanoq sistemalari orasida o‘tkazish

Darslar 7–8 · 2 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari, 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
8

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 35-bet
MaqsadSonlarni turli sanoq sistemalari orasida o‘tkazishni mustaqil bajaradi, ko‘prik usuli va triada hamda tetradani qo‘llaydi, natijani teskari o‘tkazish bilan tekshiradi.
Yangi so‘zlar
ko‘prik usuli · bridge method: converting through the decimal systemguruhlash · grouping: splitting binary digits into threes or fourso‘n oltilik · hexadecimal: the base-16 systemteskari tekshirish · check by converting back
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda uch usul birga qo‘llanadi. Birinchi savol: sistemalar asoslari 2, 4, 8, 16 mi? Agar ha bo‘lsa, ikkilik orqali guruhlab o‘tish eng qisqa yo‘l. Aks holda ko‘prik usuli: boshlang‘ich sonni o‘nlikka (yoyiq ko‘rinish bilan), so‘ng o‘nlikdan kerakli asosga (bo‘lish bilan) o‘tkazing. Guruhlashda ikkilik sonni o‘ngdan 3 yoki 4 tadan ajrating; chap guruh to‘lmasa, chapdan nol qo‘shing: 11011 = 011 011 → 33₈. Javobni tekshirish uchun teskari o‘tkazish eng ishonchli yo‘l. 16 lik sonlarda 9 dan katta qoldiqlarni harfda yozishni unutmang.

Namunalar
300 → 5 lik: 300 : 5 = 60 (0); 60 : 5 = 12 (0); 12 : 5 = 2 (2); oxirgi 2. Pastdan yuqoriga: 2, 2, 0, 0 → 2200₅.
110101111₂ → 16 lik: o‘ngdan to‘rttalab: 0001 1010 1111 → 1AF. Ya’ni 1AF₁₆.
Sinfda faoliyat

«Sistemalar bozori»: har jamoaga beshta kartochka (turli asosli sonlar) beriladi; ularni o‘sish tartibida joylashtirish uchun hammasini o‘nlikka o‘tkazish kerak. Eng tez va to‘g‘ri joylashtirgan jamoa yutadi.

Mashq
1
2431₅ ni o‘nlik sistemaga o‘tkazing.
2
1000 ni 16 lik sistemaga o‘tkazing.
3
3402₅ ni 3 lik sistemaga ko‘prik usuli bilan o‘tkazing.
4
1101₂ va 101₂ ni qo‘shing, natijani 8 lik sistemada yozing.