☰ Mundarija · Informatika

Axborotning kompyuterda tasvirlanishi

Darslar 9–10 · 2 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari, 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
10

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 43–44-betlar
MaqsadMatn, rasm va fayl hajmini bit, bayt, KB va MB da hisoblaydi, kerakli kod uzunligini topadi va axborot uzatish vaqtini aniqlaydi.
Yangi so‘zlar
rang chuqurligi · colour depth: the number of bits used for the colour of one pixelaxborot hajmi · information volume: how many bits or bytes a message takesuzatish tezligi · transfer speed: volume sent per secondRGB · RGB: the red–green–blue colour model
Tushuntirish

Amaliy mashg‘ulotda hajm masalalari yechiladi. Matn hajmi: belgilar soni · 1 bayt. Belgilar soni = sahifalar · sahifadagi satrlar · satrdagi belgilar. Bayt → KB uchun 1024 ga bo‘ling, bit → bayt uchun 8 ga bo‘ling. Rasm hajmi: piksellar soni · rang chuqurligi (bit). Rang chuqurligi N = 2^r dan topiladi: 2 rang – 1 bit, 16 rang – 4 bit, 256 rang – 8 bit. Uzatish vaqti = hajm : tezlik, birliklari mos bo‘lishi kerak (KB va KB/s). Javobni yozishdan oldin birlikni tekshiring va natija kutilgan kattalikka mosligini baholang. Masalan, bir betlik matn bir necha KB, rangli fotosurat esa bir necha MB tortishi mumkin.

Namunalar
128 sahifa, har sahifada 32 satr, har satrda 64 belgi: 128 · 32 · 64 = 262144 belgi = 262144 bayt; 262144 : 1024 = 256 KB.
600 KB hajmli fayl 40 KB/s tezlikda uzatiladi: vaqt = 600 : 40 = 15 sekund.
Sinfda faoliyat

«Hajm ustaxonasi»: har jamoa bir kunlik dars jadvalini qisqa xabar qilib yozadi (bo‘sh joy va tinish belgilari ham belgi) va uning hajmini bit va baytda hisoblaydi; so‘ng jamoalar natijalarni almashib tekshiradi.

Mashq
1
Kitobda 96 sahifa, har sahifada 40 satr, har satrda 64 belgi bor. Hajmi necha KB?
2
“SAMARKAND” so‘zi necha bit axborot tashiydi (1 belgi = 8 bit)?
3
20 ta turli signalni kodlash uchun eng kamida necha bit kerak?
4
Nima uchun 1 MB = 1024 KB, 1000 emas? (darslik qoidasi bo‘yicha)