5
Gapda kesimning qo‘llanilishi
Darslik: 2-qism, 17–19-betlar
MaqsadKesimning gapda qo‘llanishini bilish: kesimni so‘roq bilan topish.
Yangi so‘zlar
kesim · predicateharakat · actionbog‘lanmoq · to be linkedbahor · spring
Tushuntirish
Kesim egaga bog‘lanadi va ega haqida nima deyilganini bildiradi. U Nima qildi? Nima qiladi? Nima qilyapti? so‘roqlariga javob beradi. Kesim odatda gap oxirida keladi. Egaga mos kesim tanlash kerak: shifokor davolaydi, o‘qituvchi o‘qitadi, haydovchi haydaydi.
| Ega | Mos kesim |
|---|---|
| oshpaz | pishiradi |
| bog‘bon | sug‘oradi |
| rassom | chizadi |
Gapning kesimini toping (Nima qildi?)
Kerakli so‘zlarni bosing
🎯 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sport darsida murabbiy: «Kim nima qiladi?» deb so‘radi. Har bir bola o‘z vazifasini aniq aytganda o‘yin yaxshi ketdi.
Kim ishlatadi
Murabbiylar, jamoa sardorlari
Bugun sinab ko‘ring
Bugungi rejangizdan bitta ishni «nima qilaman» deb gapda ayting.
Namunalar
«Kichik bog‘bon». Sardor bahorda ko‘chat o‘tqazdi. U har kuni ko‘chatni sug‘oradi. Ko‘chat asta o‘sdi. Bir kuni novdada kurtak paydo bo‘ldi. Sardor juda xursand bo‘ldi. Endi u daraxtga qarab turibdi.
Ko‘chat asta o‘sdi. Nima qildi? — o‘sdi (kesim). Nima o‘sdi? — ko‘chat (ega).
Sinfda faoliyat
«Kim nima qiladi?»: bolalar ikki guruhga bo‘linadi. Birinchi guruh kasb nomini aytadi (haydovchi, novvoy), ikkinchi guruh unga mos kesim aytadi (haydaydi, non yopadi).
Mashq
1
Matndan kesimni toping: Ko‘chat asta o‘sdi.
o‘sdi
2
Mos kesim tanlang: Novvoy non ... (yopdi, uxladi).
yopdi
3
Sardor bahorda nima qildi?
Ko‘chat o‘tqazdi.