67
Qo‘shish va ayirishning bog‘liqligi
Darslik: 2-qism, 64-dars, 50–51-betlar
MaqsadQo‘shish va ayirish operatsiyalari va ularning bog‘liqligi.
Yangi so‘zlar
operatsiya (amal) · operationorttirish · increase bykamaytirish · decrease bybog‘liqlik · connection
Tushuntirish
Obyektni o‘zgartiruvchi amal operatsiya deyiladi. Qo‘shish (+) va ayirish (−) – operatsiyalar: 83 ni 100 taga orttirsak, 183; 378 ni 80 taga kamaytirsak, 298. Agar 278 + 395 = 673 ma’lum bo‘lsa, 395 + 278 = 673, 673 − 278 = 395 va 673 − 395 = 278. Qo‘shiluvchi 1 ta ortsa, yig‘indi ham 1 ta ortadi.
Namunalar
278 + 395 = 673 bo‘lsa, 279 + 394 = 673 (bittasi 1 ta ortdi, ikkinchisi 1 ta kamaydi).
Toshkentda yiliga 139 kun yog‘in bo‘ladi. Yog‘insiz kunlar: 365 − 139 = 226. Tekshirish: 226 + 139 = 365.
Sinfda faoliyat
«Operatsiya mashinasi»: bir bola «mashina» rolini o‘ynaydi, ko‘kragiga «+100» yozilgan varaq taqadi. Boshqa bola son aytadi, «mashina» natijani aytadi. Keyin teskari operatsiya bilan tekshiring.
Mashq
1
278 + 395 = 673 ekanini bilib, 673 − 278 = ?
395
2
278 + 395 = 673 ekanini bilib, 279 + 396 = ?
675
3
378 ni 80 taga kamaytiring.
298
4
Yanvarda 14 kun bulutli, undan 6 kun kam quyoshli bo‘ldi. Quyoshli kunlar nechta?
8