15
So‘z tarkibi. Asos va asosdosh so‘zlar: mustahkamlash
Darslik: 2-qism, 48–50-betlar
MaqsadAsos va asosdosh so‘zlar haqidagi bilimlarni mustahkamlash: rost-yolg‘on topshirig‘i va gap tuzish.
Yangi so‘zlar
rost · trueyolg‘on · falsebilim · knowledgexato · mistake
Tushuntirish
Qoidani tekshiramiz. Rost: asosdosh so‘zlar umumiy qismga ega. Rost: umumiy qism asos deyiladi. Yolg‘on: asosdosh so‘zlar faqat ma’nosi bilan o‘xshaydi — ular ham shakl, ham ma’no jihatidan o‘xshash bo‘lishi kerak. Bitta gapda bir nechta asosdosh so‘zni ishlatish ham mumkin: Bilimli bola bilimsizlarga bilim ulashadi.
Namunalar
tuz — tuzli — tuzsiz — tuzla; bilim — bilimli — bilimsiz — bilimdon; xato — xatosiz — xatoli. Asoslar: tuz, bilim, xato.
Mazali sho‘rva tuzli ham, tuzsiz ham bo‘lishi mumkin; biz tuzni me’yorida solamiz.
Sinfda faoliyat
«To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri»: o‘qituvchi qoidalarni o‘qiydi. To‘g‘ri bo‘lsa bolalar tik turadi, noto‘g‘ri bo‘lsa o‘tiradi. Noto‘g‘ri qoidani to‘g‘rilashadi.
Mashq
1
Rostmi? «Asosdosh so‘zlar uchun umumiy qism asos deyiladi.»
Rost.
2
Rostmi? «Ko‘p» va «ko‘prik» asosdosh so‘zlar.
Yolg‘on: ma’nosi boshqa.
3
«Tuz» asosli ikkita so‘z yozing.
tuzli, tuzsiz