Darvoza oldidagi toshbaqa
🔍 Haftaning sirri: Darvoza oldida topilgan toshbaqa kimniki va qayerdan keldi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba: darvoza oldidagi mehmon
Dushanba. Ertalab Aziz hovlidan qichqirdi: «Malika, look!» Darvoza oldida kichkina toshbaqa turardi! Dadam soat 6:30 da ishga chiqib, darvozani ochiq qoldirgan, Aziz esa toshbaqani 6:50 da ko‘rdi. Ingliz tilida joyni so‘rash: «Where is it?» — «It’s on the path.» «Where are you?» — «We’re in the garden.» «Where are Mum and Dad?» — «They’re at the gate.» In — xona yoki hovli ichida, on — ochiq joyda, at — nuqtada. Toshbaqa kimniki? U qayerdan keldi? Men kundalikka: «Sirni yechaman!» deb yozdim.
Topshiriq: «Where are they? They’re … the sports field.» Bo‘sh joyga qaysi so‘z mos?
🔍 Iz: Toshbaqa darvozadan 6:30 bilan 6:50 oralig‘ida, ya’ni 20 minut ichida kirgan: dadam darvozani ochiq qoldirgan.
Toshbaqa qancha yuradi?
Uyga kelib toshbaqaning tezligini o‘lchadim: u 1 daqiqada 240 sm yurar ekan. Demak, 20 daqiqada 240 × 20. Ikki xonali ko‘paytuvchi bilan da avval 240 × 0 = 0, keyin 240 × 2 = 480 hisoblanadi; ikkinchi ko‘paytma bir xona chapga suriladi: 4 800 sm. larda yana oson: nollarni tashlab, larni ko‘paytiramiz: 24 × 2 = 48, keyin ikkala sondagi nollarni qaytaramiz — 4 800. 4 800 sm = 48 m. Demak, toshbaqa darvozadan 48 m dan uzoqroqdan kela olmagan!
Topshiriq: Toshbaqa 1 daqiqada 150 sm yursa, 30 daqiqada necha sm yuradi?
🔍 Iz: Toshbaqa 1 daqiqada 240 sm yuradi: 20 daqiqada 48 m dan uzoqqa bora olmaydi.
Seshanba: qobiqdagi yozuv
Seshanba. Texnologiya darsida plastilindan toshbaqa va o‘rdakcha yasadik. Toshbaqaning qattiq i uni xavfdan himoya qiladi. U sekin yuradi, lekin juda uzoq yashaydi. Qobiqni yarim shardan yasab, ustiga mayda oltiburchaklar naqshini chizamiz. — ikkita sariq shar: kattasi tanasi, kichigi boshi, unga qo‘shamiz. Uyga kelib, Aziz topgan toshbaqaga lupa bilan qaradim: qobig‘ining burchagida oq bo‘yoq bilan mayda yozuv bor! «Mening uyim raqami — x. x + 25 = 36.»
Topshiriq: Toshbaqaning qobig‘i nima uchun kerak?
🔍 Iz: Toshbaqa qobig‘ida oq bo‘yoqda yozilgan: «Mening uyim raqami — x. x + 25 = 36».
Uy raqami topildi
Kechqurun yozuvni tenglama sifatida yechdim. «O‘ylangan son» masalalarida sonni x deymiz. Noma’lum qo‘shiluvchi — yig‘indidan ma’lum qo‘shiluvchini ayirib topiladi: x = 36 − 25 = 11. Tekshirdim: 11 + 25 = 36. Demak, uy raqami — 11! Ko‘chamizda uylar orasi 15 m. Bizniki 13-uy: 11-uy 15 m uzoqda — 48 m dan yaqin. Orqa ko‘chadagi 11-uy esa 120 m uzoqda. ning hamma tomoni teng: toshbaqa qobig‘idagi oltiburchak tomoni 4 sm bo‘lsa, 6 × 4 = 24 sm. O‘rtasida nol bo‘lgan 23 × 105 da nolli qatorni tashlab, 115 + 2 300 = 2 415.
Topshiriq: y + 18 = 40 tenglamada y ni top.
🔍 Iz: Yozuvdan x = 11 chiqdi. Bizning ko‘chadagi 11-uy 15 m uzoqda, orqa ko‘chadagi 11-uy esa 120 m.
Chorshanba: «kimning?» va «qayerdan?»
Chorshanba. Ona tili darsida -ning, -ni, -ga, -da, -dan larni o‘rgandik. Ular yangi so‘z yasamaydi, faqat so‘zlarni bog‘laydi: -ning — Kimning? -ni — Kimni? Nimani? -ga — Kimga? Qayerga? -da — Qayerda? -dan — Kimdan? Qayerdan? Men tergov savollarini tuzdim: «Toshbaqa kimning?» «Aziz toshbaqani darvoza oldida topdi» — toshbaqani: Nimani? Darvozada: Qayerda? Egasiga qaytaramiz: Kimga? Mehmon so‘zidan: mehmonlarga — mehmon (asos), -lar, -ga (bog‘lovchi).
Topshiriq: «Aziz toshbaqani topdi.» Nimani? so‘rog‘iga qaysi so‘z javob beradi?
Qizil barg
Tabiiy fanlar darsida o‘simliklar hayotini o‘rgandik. Ildiz o‘simlikni yerda mahkam ushlaydi, suv va minerallarni shimadi. Poya tayanch bo‘lib, suvni barglarga olib boradi. Bargda bor: u yashil rang beradi va quyosh nuridan oziq yasashga yordam beradi. Gul urug‘ yasaydi, meva uni himoya qiladi. Kuzda xlorofill parchalanadi, barglar sarg‘ayib, qizarib to‘kiladi, daraxt qishda dam oladi. Toshbaqa qobig‘iga mayda qizil barg yopishib qolgan edi! Ko‘chamizda kuzda barglari qizaradigan gilos daraxti faqat 11-uy oldida o‘sadi.
Topshiriq: Kuzda barglar nega sarg‘ayadi va qizaradi?
🔍 Iz: Toshbaqa qobig‘iga qizil gilos bargi yopishgan; ko‘chamizda gilos faqat 11-uy oldida o‘sadi.
Payshanba: hikoyaning qismlari
Payshanba. O‘qish darsida Lev Tolstoyning «Filipok» hikoyasi haqida gaplashdik. Biz uni qayta aytmaymiz. Hikoya uch qismdan iborat: boshlanishi — qanday boshlanadi, rivojlanishi — nima bo‘ladi, yakuni — qanday tugaydi. Ilm olishga va qilish yaxshi fazilat. Keyin Aziz Abdurazzoqning «Dum-dumaloq qo‘ng‘iz» hikoyasini ham o‘qidik. Mehnat toliqtirsa ham, lik ko‘proq qiyinchilik keltiradi. Xulosa chiqarish uchun so‘raymiz: «Bu hikoya bizga nimani o‘rgatadi?» Mening toshbaqa hikoyam: boshlanishi — darvozada topildi; rivojlanishi — izlar; yakuni — hali yo‘q.
Topshiriq: Hikoyaning qismlari qaysi tartibda keladi?
Uzoq yo‘l uchun hisob
Payshanba kechqurun Aziz so‘radi: «Agar toshbaqa 125 daqiqa yursa-chi?» Uch xonali songa ko‘paytirishda ko‘paytuvchini xona-xona ko‘paytiramiz: birlik, o‘nlik, yuzlik; har bir ko‘paytma bir xona chapga suriladi. 240 × 125 = 30 000 sm, ya’ni 300 m. Qulay usul ham bor: 8 × 125 = 1 000. 240 = 30 × 8 bo‘lgani uchun 240 × 125 = 30 × (8 × 125) = 30 × 1 000 = 30 000. Demak, toshbaqa 300 m ga uzoq yurish uchun ikki soatdan ko‘proq vaqt oladi. Bizning toshbaqa 20 daqiqada faqat 48 m yurgan!
Topshiriq: 4 × 25 = 100 bo‘lsa, 36 × 25 ni qulay usul bilan hisobla.
Juma: huquq va burch
Juma. Tarbiya darsida tenglik haqida gaplashdik. Biz rangi, yoshi, tili va yashash joyi bilan farq qilsak ham, hammamiz insonmiz. Har bir insonning o‘qish, tibbiy yordam olish, oila qurish va yoqqan kasbini tanlash i bor. Tenglik Konstitutsiyada va Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasida yozilgan: odamlar qadr-qimmat va huquqda teng. Oilada huquq bilan birga ham bor: bola g‘amxo‘rlik oladi va imkon qadar yordam beradi. Toshbaqaga Aziz yem berdi, men esa qutisini tozaladim — bu bizning burchimiz.
Topshiriq: Oilada bolaning burchi nima?
Tabriknoma
Kechqurun izlarni qatorasiga yozdim. Toshbaqa 20 daqiqada 48 m dan uzoqqa bora olmagan. Qobiqdagi yozuvdan uy raqami 11 chiqdi. Bizning ko‘chadagi 11-uy 15 m uzoqda, orqa ko‘chadagisi 120 m. Qobiqdagi qizil gilos bargi ham 11-uy oldidagi daraxtdan! Demak, toshbaqa 11-uydan. Dadam bilan bordik: qo‘shni momo quvonib, nabirasi qobiqqa uy raqamini topishmoq qilib yozganini aytdi. Men yozdim: «Hurmatli qo‘shnimiz! Toshbaqangiz topilgani bilan ! Sizga sog‘lik va quvonch tilayman. Malika.» Tabrik, tabrikla, tabriknoma — asosdosh.
Topshiriq: Qaysi iz orqa ko‘chadagi 11-uyni gumondan chiqardi?
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 7 ta fanni birlashtirdi.
0 / 13 yulduz
Topilgan izlar
- Toshbaqa darvozadan 6:30 bilan 6:50 oralig‘ida, ya’ni 20 minut ichida kirgan: dadam darvozani ochiq qoldirgan.
- Toshbaqa 1 daqiqada 240 sm yuradi: 20 daqiqada 48 m dan uzoqqa bora olmaydi.
- Toshbaqa qobig‘ida oq bo‘yoqda yozilgan: «Mening uyim raqami — x. x + 25 = 36».
- Yozuvdan x = 11 chiqdi. Bizning ko‘chadagi 11-uy 15 m uzoqda, orqa ko‘chadagi 11-uy esa 120 m.
- Toshbaqa qobig‘iga qizil gilos bargi yopishgan; ko‘chamizda gilos faqat 11-uy oldida o‘sadi.
Yulduzli savollar
240 × 20 nechaga teng?
«Where are they?» ga qaysi javob to‘g‘ri?
O‘ylab ko‘r: nega orqa ko‘chadagi 11-uy toshbaqaning uyi bo‘la olmaydi?
Hikoyadagi darslar
- MatematikaKo‘p xonali sonni ikki xonali songa ko‘paytirish
- MatematikaKo‘p xonali sonni uch xonali songa ko‘paytirish
- MatematikaYaxlit sonlarni ko‘paytirish
- MatematikaO‘rtasida nol bo‘lgan sonlarni ko‘paytirish
- MatematikaMasalalar yechish
- Ona tiliIjodkorlik soati. Loyiha ishi: tabriknoma
- Ona tiliSo‘zlarni o‘zaro bog‘lovchi qo‘shimchalar
- Ona tiliSo‘zlarni o‘zaro bog‘lovchi qo‘shimchalar mavzusini mustahkamlash
- O‘qish savodxonligiFilipok
- O‘qish savodxonligiDum-dumaloq qo‘ng‘iz
- Ingliz tiliWhere are they? They’re on the sports field
- Tabiiy fanlarO‘simliklar hayoti
- TarbiyaTenglik nima? (1)
- TexnologiyaPlastilindan toshbaqa va o‘rdakcha