☰ Mundarija · Texnologiya

Elektr chiroq

Darslar 20–21 · 2 ta dars · R.R. Ismailova. Texnologiya 4-sinf. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
21

Chiroqning tuzilishi

Darslik: 79-betdan boshlab
MaqsadChiroqning qismlarini va elektr zanjirini bilib, batareyali oddiy zanjir yig‘ish.
Yangi so‘zlar
patron · lamp holdero‘chirgich · switchzanjir · circuitsxema · diagram
Tushuntirish

Chiroqda patron bo‘ladi: lampa unga burab qo‘yiladi va patron lampani elektr tarmog‘iga ulaydi. Chiroq qismlari: lampa, yorug‘lik tarqatkich, patron, quvvat simi, o‘chirib-yoquvchi va vilka. Oddiy elektr zanjiri manba (masalan, batareya), simlar va lampadan iborat. Tok faqat zanjir yopiq bo‘lganda yuradi. O‘chirgich zanjirni uzadi yoki ulaydi. Zanjir qismlari qanday ulanganini ko‘rsatadigan chizma sxema deyiladi.

Namunalar
Zanjir: batareya (+) → o‘chirgich → lampa → batareya (−). O‘chirgich yopilsa, lampa yonadi.
Sinfda faoliyat

Kerak: 2 ta AA batareya va ushlagich (3 V), batareya kuchlanishiga mos (3 V) kichik chiroq lampasi va patroni (maktab to‘plamida), 3 ta uchlari kattalar tozalagan sim, kartondan o‘chirgich (2 ta tugma-mix, skrepka), skotch. Qadamlar: 1) Sxemani chizing: batareya, o‘chirgich, lampa — bir yopiq halqa. 2) Batareya ushlagichining (+) simini o‘chirgich bir uchiga ulang. 3) O‘chirgichning ikkinchi uchini lampa patroniga ulang. 4) Patronning ikkinchi simini batareya (−) ga ulang. 5) Skrepkani tugma-mixga burib o‘chirgichni yoping — lampa yonadi; oching — o‘chadi. 6) Sxemangizga mos kelishini tekshiring. Xavfsizlik: faqat batareya ishlating; simlarni hech qachon rozetkaga yoki vilkaga ulamang, rozetkaga hech narsa tiqmang; batareyaning (+) va (−) ini bevosita sim bilan ulamang (sim qizib ketadi); lampa voltini batareyaga mos tanlang; ishdan keyin batareyani chiqarib qo‘ying; ishlatilgan batareyalarni topshiring; hamma ishni kattalar nazorati ostida bajaring.

Mashq
1
Oddiy elektr zanjiri nimalardan iborat?
2
Tok qachon yuradi?
3
O‘chirgich nima qiladi?
4
Nega batareyaning ikki uchini sim bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulash mumkin emas?