☰ Mundarija · Texnologiya

Ip va ipak

Darslar 1–2 · 2 ta dars · R.R. Ismailova. Texnologiya 4-sinf. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
1

Ip

Darslik: 4–5-betlar
MaqsadEshilgan ip nima ekanini, uni qanday olishni va tolalar qanday turlarga bo‘linishini bilib olish.
Yangi so‘zlar
tola · fibreip · threadurchuq · spindleyigirish · spinning
Tushuntirish

Eshilgan ip — tolalarni cho‘zib, bir-biriga burab yigirish orqali olinadigan ipdir. Qisqa tolalar buralganda bir-biriga mahkam yopishadi va uzun, pishiq ip hosil bo‘ladi. Qadimda odamlar o‘simlik tolasi va hayvon junini qo‘lda urchuq bilan yigirgan, keyinroq yigiruv charxi paydo bo‘lgan. Tolalar tabiiy (o‘simlikdan: paxta, zig‘ir; hayvondan: jun, ipak) va kimyoviy (zavodda yasalgan) turlarga bo‘linadi. Hozir ipni fabrikalarda deyarli o‘zi ishlaydigan mashinalar yigiradi.

Namunalar
Tabiiy tolalar: paxta va zig‘ir — o‘simlikdan; jun va ipak — hayvondan. Kimyoviy tola: poliester.
Sinfda faoliyat

Kerak: paxta momig‘i, qora karton, kiyim yorliqlari (uydan). Qadamlar: 1) Paxta momig‘idan qalamdek uzunlikda parcha yulib oling. 2) Uni barmoqlaringiz orasida bir yo‘nalishda aylantirib, ikkinchi qo‘lingiz bilan sekin torting — ip hosil bo‘ladi. 3) Buralgan ipni va buralmagan momiqni ikki uchidan torting; qaysi biri pishiq ekanini solishtiring. 4) Uydagi kiyimlarning ichidagi yorliqlarga qarab «paxta», «jun», «poliester» yozuvlarini toping va qaysi biri tabiiy ekanini jadvalga yozing. Xavfsizlik: ipni barmoqqa qattiq o‘ramang, qon aylanishi to‘xtab qolishi mumkin; ip kesish kerak bo‘lsa, kattalar yordam bersin.

Mashq
1
Paxta, jun, zig‘ir, ipak: qaysilari o‘simlikdan olinadi?
2
Nega tolalar bir-biriga buraladi?
3
Ip yigirishda qadimda qaysi qurol ishlatilgan?