☰ Mundarija · Texnologiya

Soyabon va ferma

Darslar 6–7 · 2 ta dars · R.R. Ismailova. Texnologiya 4-sinf. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
6

Soyabon

Darslik: 20–23-betlar
MaqsadSoyabonning tarixi, tuzilishi va ishlashini bilib, modelini yasash.
Yangi so‘zlar
soyabon · umbrellatutqich · handlekegay · rib (frame rod)mato · cloth (canopy)
Tushuntirish

Soyabon odamni yomg‘irdan yoki quyoshdan himoya qiladi. Eng qadimgi soyabonlar yomg‘irdan emas, quyosh nuridan saqlash uchun yasalgan. Ular Xitoy va Misrda kashf qilingan deb hisoblanadi; u yerda soyabon hokimiyat belgisi bo‘lib, faqat hukmdorlar va ularning yaqinlariga ruxsat etilgan. Ilk soyabonlar baland va og‘ir bo‘lgan. Hozirgi soyabon yengil va ixcham: tutqich, o‘q, kegaylar va mato qismlaridan iborat. Tugmachali soyabonda prujina bor: u tugma bosilganda kegaylarni ochib yuboradi.

Namunalar
Yomg‘ir soyabonining mato qismi suv o‘tkazmaydigan bo‘ladi. Quyosh soyabonida soya beradigan mato yetarli.
Sinfda faoliyat

Kerak: yumaloq rangli qog‘oz (taxminan 20 sm; likopchaga qalam bilan aylantirib chizing), rangli qalam, mum qalam, qaychi, yelim yoki skotch, 1 ta sharbat naychasi. Qadamlar: 1) Likopcha yordamida doira chizib, qaychi bilan qirqing. 2) Doirani uch marta buklab, 8 ta bo‘lakka bo‘ling; ochib, buklam chiziqlari bo‘ylab chiziq torting — bu kegaylar. 3) Doiraning bitta radiusi bo‘ylab markazigacha qirqing va chetlarini 2 sm ustma-ust qo‘yib yelimlang: yassi konus (soyabon qubbasi) hosil bo‘ladi. 4) Naychani qubba ichidan uchiga skotch bilan yopishtirib, pastki uchini tutqich qilib egib qo‘ying. 5) Soyabon ustini mum qalam bilan qalin bo‘yang va qoshiqdan 2–3 tomchi suv tomizib ko‘ring: tomchilar dumalab tushishi kerak. Xavfsizlik: qaychini o‘tirib ishlating va uchini o‘zingizga qaratmang; haqiqiy soyabonning uchi o‘tkir bo‘lgani uchun uni boshqalarning yuziga qaratmang.

Mashq
1
Soyabonning qismlarini sanang.
2
Dastlabki soyabonlar nimadan saqlash uchun yasalgan?
3
Tugmachali soyabon nega o‘zi ochiladi?
4
Mum qalam suv tomchilarini nega o‘tkazmaydi?