76
Fe’l ma’nolari ustida ishlash: tahlil
Darslik: 4-qism, 46–47-betlar
MaqsadFe’lni to‘liq tahlil qilish: so‘z turkumi, so‘roq, bo‘lishli yoki bo‘lishsiz, yaqin ma’noli fe’l.
Yangi so‘zlar
tahlil · analysisbo‘lishli · affirmativebo‘lishsiz · negativeizoh · explanation
Tushuntirish
Fe’l tahlili tartibi: 1) so‘z turkumi — fe’l; 2) so‘rog‘i — Nima qildi?; 3) bo‘lishlimi yoki bo‘lishsizmi; 4) gapdagi vazifasi — kesim; 5) yaqin ma’noli fe’l. Namuna: «Bola yugurdi» — yugurdi: fe’l, Nima qildi?, bo‘lishli, kesim, yaqini — chopdi.
| Tahlil bosqichi | Misol: yugurdi |
|---|---|
| so‘z turkumi | fe’l |
| so‘roq | Nima qildi? |
| bo‘lishli yoki bo‘lishsiz | bo‘lishli |
| gapdagi vazifasi | kesim |
| yaqin ma’noli fe’l | chopdi |
sen ishlamading
o‘zak + (-ma) + -di + shaxs qo‘shimchasi
✔️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola sumkasini qisqa ro‘yxat bo‘yicha birma-bir tekshiradi. So‘zni qadamma-qadam tahlil qilish ham shunday: hech narsa unutilmaydi.
Kim ishlatadi
Uchuvchilar, shifokorlar
Bugun sinab ko‘ring
Bitta ishni qadamma-qadam tartib bilan ayting.
Namunalar
uxlaasos+ma-ma: bo‘lishsiz+di-di: o‘tgan zamon
«Anvar uxlamadi» — uxlamadi: fe’l, Nima qildi?, bo‘lishsiz (-ma), kesim.«Oybek quvondi» — quvondi: fe’l, Nima qildi?, bo‘lishli, kesim, yaqini — sevindi.
Sinfda faoliyat
«Tahlil zanjiri»: bola fe’lni aytib, birinchi savolga javob beradi, keyingi bola ikkinchisiga va hokazo, to tahlil tugaguncha.
Mashq
1
Tahlil qiling: «Qizlar kuldi» — kuldi.
fe’l, Nima qildi?, bo‘lishli, kesim
2
«Kelmadi» — bo‘lishli yoki bo‘lishsiz?
bo‘lishsiz
3
«Yordam berdi»ga yaqin ma’noli fe’l:
ko‘maklashdi