52
Sifatning ma’no turlari: o‘z va ko‘chma ma’no
Darslik: 3-qism, 75–76-betlar
MaqsadSifatlarning o‘z va ko‘chma ma’nosini farqlash.
Yangi so‘zlar
o‘z ma’no · literal meaningko‘chma ma’no · figurative meaningyumshoq · softachchiq · bitter, harsh
Tushuntirish
Sifat ba’zan o‘z ma’nosida, ba’zan ko‘chma ma’noda qo‘llanadi. Masalan, achchiq qalampir — o‘z ma’nosi (mazasi). Achchiq so‘z — ko‘chma ma’no (xafa qiladigan so‘z). Yumshoq yostiq — o‘z ma’nosi, yumshoq ovoz — ko‘chma ma’no. Og‘ir tosh — o‘z ma’nosi, og‘ir kun — ko‘chma ma’no.
| O‘z ma’nosi | Ko‘chma ma’nosi |
|---|---|
| shirin qovun | shirin uyqu |
| issiq non | issiq so‘z |
| sovuq suv | sovuq qarash |
Qaysi guruhga kiradi?
🗝️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola mehribon odam haqida «ochiq yurak» degan so‘zni eshitdi. Yurak eshik emas, «ochiq» so‘zi ko‘chma ma’noda ishlatilgan.
Kim ishlatadi
Shoirlar, muallimlar
Bugun sinab ko‘ring
«Issiq» so‘zi bilan ikki gap tuzing: biri havo, biri odam haqida.
Namunalar
O‘z ma’no: shirin qovun, yumshoq yostiq, og‘ir tosh. Ko‘chma ma’no: shirin uyqu, yumshoq ovoz, og‘ir kun.
Achchiq so‘z odamni xafa qiladi. Bu yerda «achchiq» ko‘chma ma’noda.
Sinfda faoliyat
«O‘z yoki ko‘chma?»: o‘qituvchi birikma aytadi. O‘z ma’nosida bo‘lsa bolalar qo‘lni ko‘taradi, ko‘chma bo‘lsa o‘tiradi.
Mashq
1
O‘z ma’nodami yoki ko‘chma: og‘ir tosh.
o‘z ma’noda
2
O‘z ma’nodami yoki ko‘chma: yumshoq ovoz.
ko‘chma ma’noda
3
«Shirin» sifatini o‘z ma’noda qo‘llab birikma tuzing.
Masalan: shirin olma.