10
Cho‘lga aylanayotgan hududlar
Darslik: 20–21-betlar
MaqsadDaraxtlar nima uchun kerakligini va cho‘llanishni to‘xtatish yo‘llarini tushunish.
Yangi so‘zlar
cho‘llanish · desertificationko‘chat · saplingko‘kalamzorlashtirish · greening
Tushuntirish
Daraxt ildizlari tuproqni ushlab turadi, barglari havodagi changni tutib, havoni tozalaydi, soya-salqin beradi. Yomg‘ir barglarni yuvib tashlaydi, shunda ular yana chang ushlay oladi. Daraxt kam bo‘lgan joyda unumdor yer asta-sekin qumga aylanadi va chang bo‘ronlari ko‘payadi. Bu jarayon «cho‘llanish» deyiladi. Uni to‘xtatish uchun cho‘lda o‘sadigan o‘simliklar, masalan, saksovul ko‘chatlari ekiladi. Shaharlarda ham ko‘chalar va uy devorlarini yashillashtirish havoni salqinlashtiradi. Ko‘chat ekishda mutaxassis va kattalar bilan birga ishlang.
Namunalar
«Bir dona ko‘chat». Sinf maktab hovlisiga ko‘chat ekishga chiqdi. Nilufar ko‘chat tagiga chuqur kavladi, bog‘bon amaki esa uni qanday qo‘yishni ko‘rsatdi. Nilufar «Bitta daraxt nima qila olardi?» deb o‘yladi. Bog‘bon amaki aytdi: «Bitta daraxt yillar o‘tib yuzlab barglari bilan havoni tozalaydi, qushlarga uy bo‘ladi». Nilufar har hafta uni sug‘orishga va’da berdi.
Sinfda faoliyat
«Daraxtning ishi»: bolalar daraxt chizib, har bir qismiga (ildiz, tana, barg, soya) uning qanday foyda berishini yozadi.
Mashq
1
Cho‘llanish nima?
Unumdor yer asta-sekin qum va cho‘lga aylanishi
2
Daraxt bargi havoni qanday tozalaydi?
Changni o‘ziga yopishtirib oladi, shunda chang o‘pkamizga kirmaydi
3
Maktabingiz hovlisida yashillikni ko‘paytirish uchun nima qilish mumkin?
Javoblar har xil