24
Ilmiy kashfiyotlar dunyoni o‘zgartiradi
Darslik: 62–63-betlar
MaqsadMashhur kashfiyotlar hayotni o‘zgartirganini bilish va ularning foydasi hamda ehtiyot qoidalarini muhokama qilish.
Yangi so‘zlar
kashfiyot · discoveryixtiro · inventionemlash · vaccination
Tushuntirish
Ba’zi kashfiyotlar dunyoni o‘zgartirgan. Vilgelm Rentgen kashf etgan nurlar tufayli odam tanasining ichini jarohatsiz ko‘rish mumkin bo‘ldi. Antibiotiklar — mikroblarga qarshi dorilar — ko‘p og‘ir kasalliklarni davolaydi. Emlash organizmda kasallikka qarshi immunitet hosil qilib, uni bardoshli qiladi. Kompyuterlar dastlab juda katta bo‘lgan, hozirgilari ancha kichik va tez. Uyali telefon 1970-yillarda ixtiro qilingan. Har bir ixtironing foydasi bilan birga ehtiyot qoidalari ham bor: dori faqat shifokor aytganidek ichiladi, telefon va ekran uchun vaqt cheklanadi.
Namunalar
«Bobomning kashfiyoti». Mohira bobosidan: «Siz yoshligingizda telefon bo‘lganmi?» deb so‘radi. Bobosi kulib: «Yo‘q, biz maktubni bir hafta kutardik», dedi. Mohira o‘ylab, uchta ixtiro ro‘yxatini tuzdi: telefon, emlash va kompyuter. Har biri uchun «foydasi» va «ehtiyot qoidasi»ni yozdi.
Sinfda faoliyat
«Kashfiyotlar chizig‘i»: guruhlar qog‘oz tasmada kashfiyotlarni tartibda joylashtiradi (o‘qituvchi kartochkalar beradi), foydasini va ehtiyot qoidasini yozadi.
Mashq
1
Rentgen nurlari nimaga yordam beradi?
Odam tanasining ichini ko‘rishga, masalan, suyak singanini aniqlashga
2
Emlash nima uchun kerak?
Organizm kasallikka qarshi bardoshli bo‘ladi
3
Telefon yoki internetdan foydalanishda qanday ehtiyot qoidalarini bilasiz?
Vaqtni cheklash, begonalar bilan gaplashmaslik, shaxsiy ma’lumotni bermaslik