☰ Mundarija · Ona tili

Jarangli va jarangsiz undoshlar

Darslar 11–13 · 3 ta dars · S.D. Kuranov. Ona tili 2-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, 2023
11

Jarangli va jarangsiz undosh tovushlar

Darslik: 1-qism, 4-mavzu, 46–59-betlar
MaqsadJarangli va jarangsiz undoshlarni eshitib farqlash.
Yangi so‘zlar
ovoz · voiceshovqin · noisejarangli · voicedjarangsiz · voiceless
Tushuntirish

O‘pkadan chiqayotgan havo tovush paychalarini tebratsa, ovoz hosil bo‘ladi. Havo til, tish yoki lab to‘sig‘iga uchrasa, shovqin hosil bo‘ladi. Jarangli undoshlarda ovoz ham, shovqin ham eshitiladi: b, d, g, v, z, j, g‘, l, m, n, r, y, ng. Jarangsiz undoshlarda faqat shovqin eshitiladi: p, t, k, f, s, sh, x, q, h, ch.

Namunalar
b, z, d — bo‘ynimizga barmoq qo‘ysak, titrash seziladi (jarangli).
p, s, t — titrash deyarli sezilmaydi (jarangsiz).
Sinfda faoliyat

«Barmoq tajribasi»: bolalar barmoqlarini bo‘yniga qo‘yib, b, z, m, keyin p, s, k tovushlarini aytadi. Qaysida titrash seziladi — shuni jarangli deb guruhlaydi.

Mashq
1
Qaysi tovushda ovoz ham, shovqin ham eshitiladi: b yoki p?
2
Jarangsiz undoshni ayting: z, s, d.
3
Uchta jarangli undosh ayting.