78
Matnni o‘zgartirish va qisqartirish
Darslik: 4-qism, 26-mavzu, 60–71-betlar
MaqsadMatn mazmunini saqlagan holda uni o‘zgartirish va qisqartirish; gaplar ketma-ketligini to‘g‘rilash.
Yangi so‘zlar
ketma-ketlik · order, sequenceqisqartirmoq · to shorteno‘zgartirmoq · to changeortiqcha · extra
Tushuntirish
Matnni qisqartirganda ortiqcha gaplarni olib tashlaymiz, lekin mazmun o‘zgarmasligi kerak. Matnni o‘zgartirganda ba’zi so‘zlarni ma’nosi yaqin so‘zlarga almashtiramiz. Matndagi gaplar voqealar ketma-ketligi bilan kelishi kerak: avval nima bo‘ldi, keyin nima bo‘ldi, oxirida nima bo‘ldi. Tartib buzilsa, mazmun tushunarsiz bo‘ladi.
Namunalar
Tartibsiz: Keyin non pishdi. Onam xamir qordi. Oxirida hammamiz non yedik. To‘g‘ri tartib: Onam xamir qordi. Keyin non pishdi. Oxirida hammamiz non yedik.
«Katta, chiroyli, qizil olma pishdi» — qisqartirsak: «Olma pishdi».
Sinfda faoliyat
«Gap-kartochkalar»: guruhga aralash gaplar yozilgan kartochkalar beriladi. Bolalar ularni voqealar ketma-ketligi bo‘yicha tartiblab, matn hosil qiladi va o‘qib beradi.
Mashq
1
Gaplarni tartiblang: Biz gulni sug‘ordik. Biz gul ekdik. Gul ochildi.
Biz gul ekdik. Biz gulni sug‘ordik. Gul ochildi.
2
Gapni qisqartiring: Kichkina oppoq mushukcha yumshoq ko‘rpachada uxladi.
Mushukcha uxladi.
3
«Chiroyli» so‘zini ma’nosi yaqin so‘z bilan almashtiring.
Masalan: go‘zal