Cho‘ziq unli qisqa unli va yordamchi harfdan iborat: fatha + ا ā ni, kasra + ي ī ni, damma + و ū ni beradi. Yordamchi harfning o‘z unli belgisi bo‘lmaydi. Cho‘ziq unli qisqasidan taxminan ikki barobar uzoq davom etadi va uzunlik so‘zni o‘zgartirishi mumkin: جَمَل (jamal) tuya, جَمِيل (jamīl) esa chiroyli degani. Ikki unli sirg‘alishi diftong deyiladi. Fatha + sukunli و aw beradi, o‘zbekcha “ovoz” dagi “ov” ga o‘xshash (taxminan): يَوْم yawm. Fatha + sukunli ي ay beradi, o‘zbekcha “bayram” dagi “ay” kabi: عَيْن ʿayn.
Yozilishi
Tovush
Misol
fatha + ا
ā
دَار
kasra + ي
ī
جَمِيل
damma + و
ū
كُوب
fatha + وْ
aw
يَوْم
fatha + يْ
ay
عَيْن
Namunalar
Qisqa va cho‘ziq unlilar. Har bir juftni bosing va cho‘ziq unlini taxminan ikki barobar uzoq ushlang.
Uzunlik so‘zni o‘zgartiradi: tuya va chiroyli.
aw va ay sirg‘alishlarini uchta so‘zda o‘qing va Tinglash tugmasini bosing: kun, rang, ko‘z.
Sinfda faoliyat
Uzunlikni qarsak bilan sanang. Darsdagi so‘zlarni ayting va har bir qisqa unli uchun bir marta, har bir cho‘ziq unli uchun ikki marta qarsak chaling. Keyin جَمَل va جَمِيل ni ketma-ket ayting va ī ni cho‘zing. Darsdan oltita so‘z yozing va cho‘ziq unlilarni bir rangda, aw va ay sirg‘alishlarini boshqa rangda aylanaga oling.
Mashq
1
Tinglash tugmasini bosing. So‘z o‘rtasidagi unli cho‘ziqmi yoki qisqami?
Cho‘ziq. So‘z كَرِيم (karīm), “saxiy”, ī bilan.
2
Qaysi harf, oldida qaysi qisqa unli bilan, ū ni beradi?
نُور dagi kabi dammadan keyingi و.
3
Ovoz chiqarib o‘qing: لَوْن. Qaysi sirg‘alishni eshitasiz, aw yoki ay?
aw: lawn, rang.
4
Rasmda tuya ko‘rsatilgan. Bu qaysi so‘z: جَمَل yoki جَمِيل?
