Faa (ف) “fan” so‘zidagi “f”, yumaloq boshining tepasida bitta nuqta bor. Qaaf (ق) ning xuddi shunday boshi tepasida ikkita nuqta bor. Uning tovushi ancha orqada hosil bo‘ladigan “k”: tilning eng orqa qismi tanglayning bo‘g‘izga yaqin yumshoq qismiga tegadi. Bu o‘zbekcha “q” (qalam, qo‘l) ga juda yaqin. “Ka” ni ayting, keyin tilning orqa qismini imkon qadar orqaga torting va yana ayting: ana shu chuqur, quyuq tovush q. Ikkala harf ham ikki tomondan ulanadi. So‘z oxirida qaafning dumi faaga qaraganda chuqurroq, yumaloq bo‘ladi. Ba’zi mahalliy lahjalarda qaaf boshqacha aytiladi, lekin zamonaviy standart arab tilida u doim q.
فyakka
فـboshida
ـفـo‘rtada
ـفoxirida
fāʾf
قyakka
قـboshida
ـقـo‘rtada
ـقoxirida
qāfq
Namunalar
Bir xil bosh, boshqa nuqtalar: tepada bitta nuqta f, tepada ikkita nuqta q. Har bir kartochkani bosing va farqni tinglang.
Uchta so‘zni o‘qing va Tinglash tugmasini bosing: ot, poyezd, qayiq. Chuqur q oxirgi ikkitasida.
فَfa+جْj+رr
So‘zni bosqichlarga bo‘ling: فَ + جْ + ر. Jeemdagi sukun undan keyin unli yo‘qligini bildiradi, shuning uchun fa, keyin j, keyin r deysiz: fajr, kunning birinchi nuri.
Sinfda faoliyat
Bo‘g‘iz tekshiruvi. Qo‘lingizni bo‘g‘izingizga yengil qo‘ying. “Ka” ni ayting, keyin qa ni iloji boricha chuqur va orqada ayting. Tovush qanday ko‘chishini seping. Keyin ف ni uch marta, ق ni uch marta o‘ngdan chapga yozing, har safar nuqtalarni sanang.
Mashq
1
Bu harflardan qaysi biri qaaf? Nuqtalarga qarang.
ق
ف
ن
Birinchisi, ق: uning tepasida ikkita nuqta bor.
2
Tinglash tugmasini bosing. So‘z fa bilan boshlanadimi yoki qa bilan?
Qa bilan. So‘z قَرِيب (qarīb), “yaqin”.
3
Ovoz chiqarib o‘qing va ma’nosini ayting: بَرْق.
barq, chaqmoq.
4
Rasmda poyezd ko‘rsatilgan. Bu qaysi so‘z: قِطَار yoki قَارِب?
قِطَار (qiṭār). قَارِب (qārib) qayiq.
5
Q tovushi og‘izning qayerida hosil bo‘ladi va k dan qanday farq qiladi?
Og‘izning juda orqasida, bo‘g‘izga yaqin. U k dan chuqurroq va og‘irroq.
