☰ Mundarija · Tarbiya

Xatolardan o‘rganamiz

Darslar 17–18 · 2 ta dars · O.V. Usmanova, Y.V. Risyukova. Tarbiya 4-sinf. Novda Edutainment, 2023
18

Saboq olishni o‘rganamiz: kashfiyot va savollar

Darslik: 45–47-betlar
MaqsadXatolar va tasodiflar kashfiyotga olib kelishi mumkinligini, savol berish esa bilimning boshlanishi ekanini bilish.
Yangi so‘zlar
kashfiyot · discoverysavol · questiontasodif · chance event
Tushuntirish

Ba’zi kashfiyotlar xato yoki tasodif tufayli paydo bo‘lgan. Masalan, shotlandiyalik olim Aleksandr Fleming unutib qoldirgan idishlardan birida mog‘or o‘sib, uning atrofidagi mikroblar nobud bo‘lganini ko‘rdi. Shu kuzatuvdan penitsillin — mikroblarga qarshi dastlabki antibiotik paydo bo‘ldi. Lekin tasodif faqat kuzatuvchi va qiziquvchan odamga yordam beradi. Olimlar oldin savol berishgan: «Nima uchun?», «Qanday?». Tushunmagan narsamizni so‘rashdan tortinmaslik kerak: savol aqlni charxlaydi. Kashfiyot qilish uchun sinab ko‘rishdan va xato qilishdan qo‘rqmaymiz, lekin xavfli tajribalarni (olov, kimyoviy moddalar, elektr) faqat kattalar bilan qilamiz.

Namunalar
«Nima uchun?» Komil har kuni «Nima uchun?» deb so‘rardi: nima uchun oy shaklini o‘zgartiradi, nima uchun muz suvda suzadi. Bir kuni o‘qituvchi uni o‘z kuzatuv daftarini yuritishga taklif qildi. Komil muzni suv to‘la stakanga solib, uning suzishini va erishini kuzatdi, natijani yozdi. U sinfdagi birinchi «kichik olim» bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

«Savol-savat»: bolalar qog‘ozga «Nima uchun…?» savolini yozib, savatga tashlaydi. O‘qituvchi tortib oladi, sinf birgalikda javob qidiradi (kitob, o‘qituvchi, kattalar).

Mashq
1
Fleming nimani kashf qildi?
2
Nima uchun savol berishdan tortinmaslik kerak?
3
Qaysi tajribalarni faqat kattalar bilan qilish kerak?