86
Avval o‘yla, keyin so‘yla
Darslik: 4-qism, 54–56-betlar
Maqsad«Avval o‘yla, keyin so‘yla» qoidasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
o‘ylamoq · to thinkachchiq gap · harsh wordto‘g‘ri gap · true wordfikr · thought
Tushuntirish
Nutqimizda har xil gap bor: shirin, achchiq, to‘g‘ri, egri, qisqa, mazmunli. Gap og‘izdan chiqsa, qaytib kirmaydi. Shuning uchun avval o‘ylab, keyin gapiramiz. Biz kimgadir achchiq gap aytib qo‘ymaslik uchun shoshilmaymiz. Bobolar ham: «Aytar so‘zni ayt, aytmas so‘zdan qayt» degan. Shirin gap bilan hamma bilan til topishamiz.
Namunalar
«O‘ylab gapir». Kamol o‘rtog‘ining rasmini ko‘rib: «Juda xunuk chizibsan!» deyishga chog‘landi. Lekin to‘xtab o‘yladi. U: «Rasming yaxshi, faqat osmonni ko‘kroq qilsang chiroyli bo‘ladi», dedi. O‘rtog‘i xursand bo‘lib, rangni o‘zgartirdi. Kamol to‘g‘ri qildi, deb o‘yladi.
Avval o‘yla, keyin so‘yla. Gap — ko‘ngil kaliti.
Sinfda faoliyat
«To‘xta va o‘yla»: bolalar vaziyatlarda achchiq gapni shirin gapga almashtiradi.
Mashq
1
Og‘izdan chiqqan gap qaytib kiradimi?
Yo‘q
2
Kamol nima deyishga chog‘landi?
Rasm xunuk ekanini
3
Kamol nima dedi?
Osmonni ko‘kroq qilsang, chiroyli bo‘ladi.
4
Qaysi qoida shu haqida?
Avval o‘yla, keyin so‘yla.