Haa (ح) va khaa (خ) ning tanasi jeem bilan bir xil. Jeemning ostida nuqta bor, haaning nuqtasi yo‘q, khaaning tepasida bitta nuqta bor. Haaga o‘zbek tilida to‘liq mos tovush yo‘q: bo‘g‘izingizning o‘rtasini toraytirib, kuchli, xirillagan nafas chiqaring, ko‘zgunni tuman qilayotgandek yoki issiq choydan keyin “haaa” deb entikkandek. Khaa o‘zbekcha “x” ga (xat, xona) yaqin tovush (taxminan): havo og‘izning orqa qismida ishqalanadi. Haani o‘zbekcha yengil “h” (hovli) bilan adashtirmang; bu boshqa harf, u bilan keyinroq tanishasiz. Ikkala harf ham ikki tomondan ulanadi.
حyakka
حـboshida
ـحـo‘rtada
ـحoxirida
ḥāʾḥ
خyakka
خـboshida
ـخـo‘rtada
ـخoxirida
khāʾkh
Namunalar
ج
jīmj
ح
ḥāʾḥ
خ
khāʾkh
Uch harf, bir tana. Ularni faqat nuqta ajratadi: pastda, yo‘q, tepada.
Ikki tovushni yonma-yon tinglang: bo‘g‘izdan chiqqan nafas, keyin ishqalanish.
So‘zlarni o‘qing va Tinglash tugmasini bosing: aziz va qosh.
Sinfda faoliyat
Ko‘zgu nafasi. Kichik ko‘zgunni og‘zingizga yaqin tutib, bo‘g‘izning chuqurligidan iliq nafas chiqaring, ḥa deng, ko‘zgu tumanlanguncha. Keyin khaa uchun “x” (xat) ni ayting. Oxirida ح va خ ni besh martadan yozing va har bir harfga fatha qo‘shing.
Mashq
1
ج ح خ uch egizakdan qaysi birining umuman nuqtasi yo‘q?
خ
ج
ح
Haa (ح).
2
Tinglash tugmasini bosing. Siz ḥ (bo‘g‘iz nafasi) ni eshityapsizmi yoki kh (ishqalanish) ni?
ḥ. Bo‘g‘in حُ (ḥu).
3
So‘zni ovoz chiqarib o‘qing va ma’nosini ayting: بَحْث.
baḥth, ya’ni izlash yoki tadqiqot.
4
So‘zni ovoz chiqarib o‘qing: ثَخِين. Bu nima degani?
thakhīn, ya’ni quyuq.
5
Tanasining tepasida bitta nuqta va ostida kasra bor harfni yozing. Uni qanday o‘qiysiz?
