Pul bizga kerakli narsalarni olishga yordam beradi. Bu bo‘limda uni topish, sarflash, jamg‘arish va ulashishni aqlli va mehribon tarzda o‘rganasan.
Dars 1: Pul topish, sarflash va jamg‘arish · Dars 2: Byudjet va narxlarni solishtirish · Dars 3: Ulashish, berish va boshqalarning narsalariga ehtiyot bo‘lish
Pul sehr bilan paydo bo‘lmaydi. Kattalar uni ishlab topadi, masalan, o‘qituvchi, haydovchi yoki novvoy bo‘lib. Bolalar sovg‘a sifatida yoki uyda qo‘shimcha ishlarni bajargani uchun ozgina pul olishi mumkin.
Pulingiz bo‘lsa, uch ishni qilish mumkin. Uni sarflash, jamg‘arish yoki ulashish mumkin. Sarflash — pulni hozir biror narsa uchun ishlatish. Jamg‘arish — bir qismini keyinga saqlab qo‘yish.
Jamg‘arish kattaroq narsa sotib olishga yordam beradi. Aytaylik, kitob 30 000 so‘m turadi va sen har hafta 5 000 so‘m jamg‘arasan. Olti haftadan keyin uni sotib olasan.
Yaxshi odat — pulni olishing bilan bir qismini chetga qo‘yish. Jamg‘armani uydagi quti yoki bankacha kabi xavfsiz joyda saqla. Sarflashdan oldin to‘xtab o‘yla: bu menga kerakmi yoki hozir shunchaki xohlayapmanmi?
Lola 10 000 so‘m oladi. U avval 2 000 so‘mni jamg‘arma bankachasiga solib qo‘yadi. Keyin qolgan pulni nima qilishni hal qiladi.
Anvar 60 000 so‘m turadigan futbol to‘pini xohlaydi. U har hafta ozdan jamg‘aradi va yutug‘ini jadvalda belgilab boradi.
Byudjet — pulingni ishlatish rejasi. U juda oddiy bo‘lishi mumkin. Qancha pulingiz borligini yoz. Keyin qancha sarflamoqchi, qancha jamg‘armoqchi va qancha ulashmoqchi ekaningni yoz.
Masalan, 20 000 so‘m bilan shunday reja tuzish mumkin: 10 000 sarflash, 6 000 jamg‘arish va 4 000 ulashish. Yozib qo‘ysang, rejaga amal qilish osonroq bo‘ladi.
Sotib olishdan oldin narxlarni solishtir. Bir xil narsa turli do‘konlarda turlicha turishi mumkin. Hajmi va sifatini ham solishtir. Tez sinadigan arzon qalam vaqt o‘tishi bilan qimmatroq tushishi mumkin.
O‘zingdan so‘ra: “Bu menga kerakmi yoki shunchaki xohlayapmanmi?” Ovqat kabi zarur narsalar birinchi o‘rinda turadi. Yangi o‘yinchoq kabi xohishlar kuta oladi. Faqat reklama yoki do‘sting aytgani uchun sotib olma. Qaror qilish uchun ozgina vaqt ajrat.
Madina 20 000 so‘mga ega. U uch qismdan iborat reja tuzadi: sarflash, jamg‘arish va ulashish. Sonlarni daftariga yozadi.
| Sarflash | Jamg‘arish | Ulashish |
|---|---|---|
| 10 000 | 6 000 | 4 000 |
Karim bir xil daftarni ikkita do‘konda ko‘radi. Biri 4 000 so‘m, ikkinchisi 3 000 so‘m turadi. Ular bir-biriga o‘xshaydi, shuning uchun u arzonrog‘ini tanlaydi.
Pul va narsalar boshqa odamlarga ham yordam bera oladi. Pulingning bir qismini ulashishing yoki vaqtingni berishing mumkin. Yordamga muhtoj kishiga kichik sovg‘a ikkala tomonni ham xursand qiladi.
Ba’zan do‘stingdan yoki kutubxonadan biror narsa olasan. Unga alohida ehtiyot bo‘l, chunki u seniki emas. Uni o‘z vaqtida va yaxshi holatda qaytar. Agar u shikastlansa, egasiga ayt va kechirim so‘ra. Uni tuzatishga yordam berishni taklif qil.
Pul bilan halol bo‘lish muhim. Agar pul yoki yo‘qolgan narsa topsang, uni egasiga qaytarish uchun o‘qituvchiga yoki katta odamga ber. Agar do‘kon xodimi senga ortiqcha qaytim bersa, unga ayt.
Seniki bo‘lmagan narsalarni, hatto kichik narsalarni ham olma. Ishonch har qanday tangadan qimmatroq.
Dilnozaning ulashish bankachasida 6 000 so‘m bor. U bu pulga maktabdan ketayotgan sinfdoshiga kichik sovg‘a sotib oladi.
Omar Timurning kitobini qarzga oladi. Bir sahifa buklanib qoladi. Omar buni Timurga aytadi, kechirim so‘raydi va sahifani tekislashga yordam beradi.
“Siz nima qilgan bo‘lardingiz?” degan 8 ta qisqa savol. Har bir javobga izoh berilgan; tizimga kirgan bo‘lsangiz, natijangiz Darslab kabinetingizda saqlanadi.
Darslab hayotiy ko‘nikmalar bo‘limi — kundalik hayot uchun umumiy ta’limiy tavsiyalar. Bu tibbiy, huquqiy yoki psixologik maslahat emas. O‘zingizga yoki biror kishiga yordam kerak bo‘lsa, ishonchli kattalar, maktab psixologi yoki shifokor bilan gaplashing; favqulodda holatda mahalliy favqulodda raqamga qo‘ng‘iroq qiling.